Biến chứng bệnh gout không chỉ là những cơn sưng đau khớp tái phát. Khi tinh thể urat tích tụ kéo dài, người bệnh có thể xuất hiện hạt tophi, tổn thương khớp và giảm khả năng vận động. Gout còn liên quan đến sỏi tiết niệu, bệnh thận và sức khỏe tim mạch.
Tuy nhiên, gout chưa chắc dẫn đến suy thận hoặc đột quỵ. Cần nhận biết dấu hiệu để khám, hiểu đúng chỉ số uric và điều trị lâu dài.
Có thể nguy hiểm nếu bệnh không được kiểm soát, nhất là khi cơn viêm tái diễn nhiều lần hoặc đã xuất hiện hạt tophi. Urat lắng đọng có thể gây viêm, xói mòn xương, hạn chế khả năng vận động. Nguy cơ bệnh thận và tim mạch cần được đánh giá riêng lẻ.
Theo NIAMS - Viện Quốc gia về Viêm khớp, Cơ xương khớp và Bệnh da Hoa Kỳ, gout là bệnh viêm khớp liên quan đến tinh thể urat. Cơn đau xuất hiện đột ngột và sưng nóng đỏ. Hết đau giữa các đợt không đồng nghĩa với việc gout đã được kiểm soát.
Tăng urat máu không đồng nghĩa với gout. Không phải ai cũng trải qua đủ bốn giai đoạn thường được mô tả. Nếu cần tìm hiểu diễn tiến bệnh, xem bài bệnh gout là gì và bốn giai đoạn thường gặp.
| Vấn đề | Dấu hiệu nhận biết | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Gout tái phát | Đau khớp từng đợt, ảnh hưởng sinh hoạt | Tái khám, đánh giá chỉ định hạ urat |
| Tổn thương khớp | Cứng khớp, hạn chế gập duỗi, đau kéo dài | Khám cơ xương khớp, cân nhắc chẩn đoán hình ảnh |
| Hạt tophi | Khối cứng quanh khớp, gân hoặc vành tai | Không tự chích nặn; khám chuyên khoa |
| Sỏi tiết niệu | Đau hông lưng, tiểu máu hoặc tiểu buốt | Khám sớm; sốt kèm đau hông lưng cần xử trí khẩn |
| Bệnh thận đi kèm | Có thể chưa có triệu chứng | Kiểm tra eGFR và albumin niệu theo chỉ định |
| Nguy cơ tim mạch | Huyết áp, đường huyết hoặc lipid máu bất thường | Kiểm soát các yếu tố nguy cơ cùng với gout |
Bảng chỉ hỗ trợ nhận biết nguy cơ, không dùng để thay thế chẩn đoán.
Sáu nhóm dưới đây gồm biến chứng trực tiếp của tinh thể urat và bệnh lý hoặc nguy cơ thường đi kèm gout. Không phải sáu kết cục chắc chắn xảy ra ở mọi người bệnh.
Ban đầu, nhiều người chỉ đau ở khớp ngón chân cái. Về sau, cơn viêm có thể xuất hiện tại cổ chân, gối, cổ tay hoặc nhiều khớp. Cơn đau ảnh hưởng đến sinh hoạt. Theo CDC, nếu không được điều trị phù hợp, cơn gout có thể kéo dài và tái phát thường xuyên hơn.
Lắng đọng urat lâu dài có thể làm tổn thương sụn, xương và mô quanh khớp. Người bệnh có thể gặp khó khăn khi cầm nắm, gập duỗi ngón tay hoặc đi lại. Trường hợp nặng cần có sự can thiệp chuyên khoa.
Đau khớp dai dẳng còn có thể do các bệnh khác. Khi khớp sưng, cứng kéo dài, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, X-quang hoặc xét nghiệm dịch khớp.
Hạt tophi là khối lắng đọng tinh thể urat, thường thấy ở ngón tay, bàn chân, khuỷu tay, quanh gân hoặc vành tai. Khối to lên có thể gây hạn chế vận động, chèn ép cấu trúc lân cận, làm mỏng da hoặc gây biến dạng.
Đôi khi vùng da trên tophi bị hở, rò chất trắng giống phấn. Chất này có thể không phải là mủ, nhưng da hở làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Không tự bóp, chích hay nặn tophi. Nếu đỏ lan, đau tăng, rỉ dịch bất thường hoặc sốt, cần đi khám sớm.
Khi điều trị hạ urat đạt mục tiêu đủ lâu, tophi có thể nhỏ dần, thậm chí biến mất. Hospital for Special Surgery (HSS) giải thích vai trò của điều trị lâu dài đối với tình trạng tích tụ tinh thể này.
Người mắc gout có thể đồng thời gặp sỏi tiết niệu, trong đó có sỏi axit uric. Tuy nhiên, gout không đồng nghĩa có sỏi thận; không phải mọi sỏi đều là sỏi urat.
Triệu chứng thường gặp gồm đau vùng hông lưng, đau lan xuống bẹn, tiểu máu, tiểu buốt hoặc buồn nôn. Theo NIDDK, sỏi có thể gây đau dữ dội và cần được đánh giá để phát hiện tắc nghẽn hoặc nhiễm trùng.
Đau hông lưng dữ dội kèm sốt, rét run, nôn nhiều hoặc tiểu rất ít cần được đánh giá khẩn. Không nên tự uống thuốc giảm đau rồi chờ sỏi tự thoát khi có những dấu hiệu này.
Thận giúp đào thải urat. Khi chức năng thận suy giảm, urat có thể tích tụ, làm tăng nguy cơ gout. Ngược lại, người mắc gout có tỷ lệ bệnh thận mạn cao hơn; tuy nhiên, không thể kết luận mọi trường hợp suy thận đều do gout trực tiếp gây ra.
Theo National Kidney Foundation, đây là mối liên hệ hai chiều. Tăng huyết áp, đái tháo đường, sỏi và một số thuốc cũng ảnh hưởng đến thận.
Bệnh thận mạn thời kỳ đầu thường ít triệu chứng. Những xét nghiệm quan trọng để đánh giá gồm creatinin máu và mức lọc cầu thận ước tính (eGFR), cùng tỷ số albumin/creatinin trong nước tiểu (uACR). Tùy trường hợp cần kiểm tra bổ sung.
Gout thường đi kèm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid, béo phì hoặc bệnh thận. Một số nghiên cứu quan sát cho thấy gout liên quan đến nguy cơ mắc các bệnh tim mạch cao hơn.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa việc gout trực tiếp gây đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim. Việc hạ urat không giúp kiểm soát huyết áp, đường huyết, lipid và cân nặng. Nếu xuất hiện đau ngực, khó thở đột ngột, méo miệng, yếu liệt một bên hoặc nói khó, hãy gọi cấp cứu ngay.
Không có một ngưỡng axit uric duy nhất xác nhận người bệnh đã có biến chứng gout. Kết quả cần được đọc theo triệu chứng, bệnh nền và mục tiêu điều trị.
| Bối cảnh | Mốc tham khảo | Cần hiểu như thế nào? |
|---|---|---|
| Xét nghiệm phát hiện tăng urat | Một số labo dùng giới hạn khoảng 7 mg/dL ở nam và 6 mg/dL ở nữ | Là khoảng tham chiếu, không đủ chẩn đoán gout hay biến chứng |
| Có triệu chứng nghi gout | Từ 360 µmol/L (6 mg/dL) theo NICE | Hỗ trợ chẩn đoán lâm sàng, cần đối chiếu triệu chứng và thăm khám |
| Đang điều trị hạ urat | Mục tiêu thường dưới 360 µmol/L (6 mg/dL) | Giảm tích tụ tinh thể, cần theo dõi và chỉnh thuốc theo bác sĩ |
| Có tophi, gout mạn hoặc tái phát nhiều dù đã đạt mục tiêu | Có thể cân nhắc dưới 300 µmol/L (5 mg/dL) | Mục tiêu chặt hơn cho một số người bệnh, không áp dụng đại trà |
Theo hướng dẫn NICE NG219, khi có triệu chứng phù hợp, urat từ 360 µmol/L có thể hỗ trợ chẩn đoán gout. Nếu xét nghiệm trong cơn cấp dưới ngưỡng này nhưng vẫn nghi gout, có thể kiểm tra lại ít nhất hai tuần sau khi cơn ổn định.
Mốc 6,8 mg/dL thường được nhắc đến trong bối cảnh khả năng hình thành tinh thể urat, nhưng không phải ngưỡng báo động đỏ áp dụng cho mọi người, cũng không chứng minh người xét nghiệm đã suy thận hoặc sắp đột quỵ.
Ví dụ, 5 mg/dL ≈ 297,5 µmol/L ≈ 0,2975 mmol/L. Luôn kiểm tra đơn vị trên phiếu.
Bạn có thể đọc thêm bài chỉ số axit uric bao nhiêu là cao và cách hiểu kết quả.
Đau khớp đỏ, nóng và sưng có thể do gout nhưng cũng có thể là viêm khớp nhiễm khuẩn, một tình trạng cần xử trí khẩn. NICE khuyến cáo chuyển khám ngay khi nghi ngờ nhiễm khuẩn khớp.
Nên tái khám khi gout tái phát, có tophi, giảm vận động hoặc urat tăng kéo dài. Bệnh thận, tăng huyết áp hay đái tháo đường đi kèm cũng cần được theo dõi.
Nếu chưa chắc triệu chứng đang gặp là gout, tham khảo bài triệu chứng bệnh gout điển hình, nhưng không dùng bài đọc để loại trừ viêm khớp nhiễm khuẩn.
Cách phòng ngừa biến chứng gout hiệu quả phải kết hợp điều trị đúng chỉ định, thay đổi lối sống và kiểm tra bệnh nền khi cần. Không nên tìm cách giảm đau mang tính ngắn hạn.
Thuốc chống viêm được bác sĩ cân nhắc để giảm đau và sưng trong cơn cấp. Thuốc hạ urat lại hướng đến kiểm soát bệnh lâu dài khi có chỉ định, đưa nồng độ urat về mục tiêu và giảm nguy cơ tích tụ tinh thể. Việc chọn thuốc tùy vào bệnh nền và các thuốc đang sử dụng.
Không tự ngừng thuốc hạ urat khi hết đau nếu bác sĩ đã chỉ định duy trì; đồng thời không tự mua thuốc chỉ vì một kết quả xét nghiệm urat cao. Xem thêm bài cách chữa bệnh gout: điều trị cơn cấp và kiểm soát lâu dài.
Không có thực phẩm hay mẹo dân gian riêng lẻ nào thay thế được điều trị hạ urat khi có chỉ định. Việc dùng thuốc chống viêm cũng cần thận trọng nếu người bệnh có vấn đề dạ dày, thận hoặc tim mạch.
Ghi lại số đợt đau, khớp bị ảnh hưởng, thay đổi vận động, hạt tophi và kết quả urat sẽ giúp bác sĩ đánh giá xu hướng. Cần theo dõi cả khi không đau.
Một số người mắc gout được bác sĩ hướng dẫn ghi nhận urat giữa các lần tái khám. Máy tại nhà chỉ hỗ trợ theo dõi xu hướng, không thay thế chẩn đoán.
Theo ForaCare Suisse AG, FORA 6 Connect hỗ trợ đo 6 chỉ số ứng với 6 loại que: đường huyết, hematocrit, hemoglobin, ketone, cholesterol toàn phần và axit uric.
Đối với phép đo axit uric, hãng công bố cần khoảng 1,0 µL máu, kết quả sau khoảng 15 giây và thẻ mã tương ứng. Máy có Bluetooth để truyền dữ liệu đến ứng dụng tương thích; việc đồng bộ tùy thuộc ứng dụng và trạng thái kết nối.
Không. Kết quả urat tại nhà không trực tiếp phát hiện tophi, xói mòn khớp, sỏi thận, bệnh thận mạn hoặc nguy cơ đột quỵ. Dữ liệu giúp trao đổi với nhân viên y tế.
Bạn có thể tham khảo máy đo FORA 6 Connect tại YSalus và kiểm tra đúng que thử, hạn dùng, hướng dẫn bảo quản trước khi sử dụng.
Không có biến chứng nguy hiểm nhất cho tất cả. Tổn thương khớp, tophi và sỏi cần được đánh giá; bệnh thận và tim mạch đi kèm phải theo dõi riêng. Ưu tiên cấp cứu khi có dấu hiệu nguy hiểm.
Đừng chờ tophi tự khỏi. Điều trị hạ urat hiệu quả có thể làm khối nhỏ dần hoặc biến mất; hãy khám để được đánh giá.
Không. Gout và bệnh thận có mối liên hệ hai chiều, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Việc xét nghiệm eGFR, uACR và kiểm tra khác theo chỉ định giúp đánh giá sức khỏe thận tốt hơn chỉ dựa vào urat.
Gout có liên quan đến nguy cơ tim mạch tăng trong các nghiên cứu quan sát, nhưng điều đó không chứng minh gout trực tiếp gây đột quỵ ở từng người. Cần kiểm soát huyết áp, đường huyết, lipid máu và các bệnh đồng mắc.
Không. Chỉ số này có thể cao hơn khoảng tham chiếu của một số phòng xét nghiệm, nhưng không cho biết đã có sỏi, tophi hay suy thận. Để kết luận cần triệu chứng, khám và xét nghiệm liên quan.
Không. Thiết bị hỗ trợ theo dõi kết quả và xu hướng khi dùng đúng hướng dẫn. Chẩn đoán gout, đánh giá thận và điều chỉnh thuốc cần được thực hiện theo kế hoạch của bác sĩ.
Kiểm soát bệnh sớm để hạn chế biến chứng gout
Gout có thể được kiểm soát tốt bằng điều trị phù hợp. Đừng chỉ dựa vào việc khớp đã hết đau; hãy quan sát các đợt tái phát, khả năng vận động, hạt tophi và bệnh nền. Khi có dấu hiệu cảnh báo, người bệnh nên đi khám kịp thời. YSalus cung cấp thông tin và công cụ hỗ trợ ghi nhận chỉ số sức khỏe giữa những lần tái khám.
Để tìm hiểu thêm về FORA 6 Connect và giải pháp theo dõi sức khỏe YSalus, vui lòng liên hệ YTech Vietnam:
Biên soạn bởi: Ban biên tập YSalus
Cập nhật lần cuối: 17
Thêm vào giỏ hàng thành công