Huyết áp thấp có nguy hiểm không? Nguyên nhân và biến chứng

Huyết áp thấp có nguy hiểm không? không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Ở người trưởng thành, huyết áp dưới 90/60 mmHg thường được coi là thấp, song vẫn có người ở mức huyết áp này vẫn khỏe mạnh và không có triệu chứng. Ngược lại, huyết áp giảm đột ngột kèm ngất, lú lẫn, đau ngực hoặc khó thở có thể là dấu hiệu cấp cứu.

Vì sao huyết áp lại giảm, khi nào cần đi khám và những biến chứng nào có thể xảy ra? Bài viết dưới đây giúp nhận biết nguyên nhân huyết áp thấp, các dấu hiệu cần đi khám hoặc cấp cứu và cách theo dõi chỉ số tại nhà đúng cách.

Huyết áp thấp và triệu chứng chóng mặt
Huyết áp thấp và triệu chứng chóng mặt 

Huyết áp thấp là bao nhiêu? Hiểu đúng chỉ số 90/60 mmHg

Huyết áp được ghi bằng hai số, ví dụ 90/60 mmHg. Số đầu là huyết áp tâm thu, đo áp lực khi tim co bóp; số sau là huyết áp tâm trương, đo áp lực giữa các nhịp tim. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), mức dưới 90/60 mmHg thường được gọi là huyết áp thấp ở người lớn.

Chỉ số huyết áp thấp dưới 90/60 mmHg
Chỉ số huyết áp thấp dưới 90/60 mmHg 

Chỉ số thấp không đồng nghĩa với bệnh nặng

Ví dụ, một người thường có huyết áp 88/58 mmHg nhưng không chóng mặt, không ngất và vẫn sinh hoạt bình thường có thể không cần điều trị chỉ để huyết áp tăng. Ngược lại, người vốn có huyết áp cao hơn nhưng bất ngờ bị tụt huyết áp mạnh kèm vã mồ hôi, lú lẫn hoặc ngất có thể cần cấp cứu dù chưa kịp đo được chỉ số chính xác.

Vì vậy, không có một thang đo chuẩn “mức độ huyết áp nguy hiểm theo đồ tuổi” đơn giản áp dụng cho mọi người. Việc đánh giá phải xét triệu chứng, chỉ số thường ngày, bệnh nền, thuốc đang dùng và bối cảnh xuất hiện. Trẻ em, người mang thai và người có bệnh tim mạch cần được đánh giá theo hướng dẫn phù hợp từng nhóm.

Hạ huyết áp tư thế là gì?

Hạ huyết áp tư thế là hiện tượng huyết áp giảm khi chuyển từ nằm sang đứng. Theo American Family Physician, tiêu chí thường dùng là huyết áp tâm thu giảm ít nhất 20 mmHg hoặc huyết áp tâm trương giảm ít nhất 10 mmHg trong vòng ba phút sau khi đứng dậy, so với lúc nằm.

Người bệnh có thể thấy hoa mắt, mờ mắt hoặc choáng ngay khi thức dậy. Tình trạng này có thể liên quan mất nước, thuốc hoặc rối loạn điều hòa huyết áp. Người bệnh không nên tự cố đứng dậy để đo huyết áp tư thế nếu đang choáng nặng hoặc có nguy cơ ngã. Khi triệu chứng lặp lại, hãy đến cơ sở y tế để được kiểm tra đúng quy trình.

Nguyên nhân huyết áp thấp và các triệu chứng thường gặp

Huyết áp thấp có thể là đặc điểm sinh lý hoặc xuất phát từ bệnh lý. Những nguyên nhân phổ biến dưới đây giúp định hướng khi nào cần kiểm tra thêm, nhưng không dùng để tự chẩn đoán.

Mất nước, giảm thể tích máu và mất máu

Uống không đủ nước, sốt, nôn ói hoặc tiêu chảy kéo dài có thể làm giảm lượng dịch tuần hoàn. Khi mất nước rõ rệt, người bệnh có thể khát, mệt, choáng khi đứng và tiểu ít. Mất máu do chấn thương, xuất huyết tiêu hóa hoặc những nguyên nhân khác cũng có thể gây tụt huyết áp nhanh, đặc biệt nếu lượng máu mất nhiều.

Mất máu nhiều kèm choáng, mạch nhanh, da lạnh hoặc lơ mơ là tình huống cấp cứu, không phải trường hợp nên tự xử trí bằng nước uống tại nhà.

Thuốc và thay đổi tư thế

Thuốc lợi tiểu, một số thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc điều trị bệnh tim hoặc một số thuốc khác có thể làm huyết áp giảm. Người cao tuổi hoặc người dùng nhiều loại thuốc có thể dễ gặp choáng khi đứng. Tuy nhiên, người đang điều trị không tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ vì làm vậy có thể khiến bệnh nền mất kiểm soát.

Một số người có huyết áp thấp tự nhiên, không có triệu chứng và không cần can thiệp. Việc đứng lâu, nằm bất động kéo dài hoặc thay đổi tư thế quá nhanh cũng có thể khiến cảm giác choáng xuất hiện.

Bệnh tim, nội tiết và các tình trạng cần điều trị

Nhịp tim quá chậm, rối loạn nhịp, bệnh van tim hoặc suy tim có thể ảnh hưởng lượng máu được bơm đi. Một số vấn đề nội tiết như suy tuyến thượng thận, suy giáp và bệnh lý liên quan đường huyết cũng có thể góp phần gây huyết áp thấp. Thiếu máu do thiếu vitamin B12 hoặc folate là một yếu tố khác cần được bác sĩ cân nhắc.

Thai kỳ có thể làm huyết áp thay đổi; người mang thai bị chóng mặt hoặc ngất cần được đánh giá theo tình trạng thực tế. Trong những trường hợp nghiêm trọng, nhiễm trùng nặng, phản vệ và xuất huyết lớn có thể gây tụt huyết áp đột ngột kèm sốc, đe dọa tính mạng. Mayo Clinic và AHA đều liệt kê nhiều nhóm nguyên nhân này.

Những dấu hiệu huyết áp thấp cần chú ý

Không phải ai có chỉ số huyết áp thấp cũng xuất hiện triệu chứng. Khi có, những biểu hiện thường gặp là:

  • Hoa mắt, chóng mặt: dễ xuất hiện lúc đứng dậy đột ngột hoặc đứng lâu.
  • Nhìn mờ, buồn nôn: có thể đi kèm cảm giác mất thăng bằng hoặc sắp ngất.
  • Mệt mỏi, yếu sức: là triệu chứng không đặc hiệu, cần tìm nguyên nhân nếu kéo dài.
  • Hồi hộp, đánh trống ngực: đôi khi xuất hiện cùng thay đổi huyết áp hoặc nhịp tim.
  • Ngất: mất ý thức thoáng qua, có thể khiến người bệnh bị ngã và chấn thương.
Các dấu hiệu huyết áp thấp thường gặp
Các dấu hiệu huyết áp thấp thường gặp

Những biểu hiện này không đủ để tự kết luận nguyên nhân. Hạ đường huyết, thiếu máu, rối loạn nhịp tim, mất nước và nhiều bệnh khác cũng có thể gây triệu chứng tương tự. Nếu bạn thường xuyên chóng mặt hoặc ngất, cần đi khám thay vì chỉ cố nâng huyết áp bằng cà phê hay thức ăn mặn. NHS khuyến nghị khám khi các triệu chứng như chóng mặt, ngất lặp lại.

Huyết áp thấp có nguy hiểm không? Những biến chứng cần cảnh giác

Biến chứng huyết áp thấp phụ thuộc mức độ giảm huyết áp, nguyên nhân và việc các cơ quan có nhận đủ máu hay không. Một người huyết áp thấp ổn định không triệu chứng không có cùng nguy cơ với người đang bị tụt huyết áp cấp tính.

Choáng, ngất và chấn thương do té ngã

Khi huyết áp giảm khiến não tạm thời không nhận đủ lượng máu cần thiết, người bệnh có thể choáng váng hoặc ngất. Ngất khi đang leo cầu thang, đi đường hoặc ở trong nhà tắm làm tăng nguy cơ chấn thương. Người từng ngất, nhất là ngất khi gắng sức hoặc kèm hồi hộp, đau ngực, cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân tim mạch và các yếu tố liên quan. AHA giải thích về ngất.

Sốc và tổn thương cơ quan khi tụt huyết áp nghiêm trọng

Sốc xảy ra khi tuần hoàn không đáp ứng được nhu cầu của mô và cơ quan. Người bị sốc có thể có da lạnh ẩm, mạch nhanh yếu, thở nhanh, lú lẫn hoặc giảm tỉnh táo. Nếu không được cấp cứu, tình trạng thiếu tưới máu có thể gây tổn thương thận, tim, não và các cơ quan khác. Đây là tình trạng nguy hiểm có thể gặp trong mất máu nặng, nhiễm trùng nặng hoặc phản vệ.

Không nên nói rằng huyết áp thấp mạn tính không triệu chứng thường dẫn đến đột quỵ. Nếu nghi ngờ đột quỵ vì méo miệng, yếu liệt một bên hoặc nói khó, cần gọi cấp cứu ngay, bất kể máy huyết áp hiển thị số nào.

Khi nào cần đi khám hoặc gọi cấp cứu 115?

Điều quan trọng là nhận biết dấu hiệu cấp cứu, không chờ đến khi huyết áp xuống một “ngưỡng nguy hiểm” cố định.

Phân biệt tình huống có thể theo dõi, cần đi khám và cần cấp cứu khi huyết áp thấp
Tình huống Cách xử lý phù hợp
Đo huyết áp thấp hơn 90/60 mmHg nhưng thường xuyên không có triệu chứng Ghi nhận kết quả, trao đổi với bác sĩ khi khám định kỳ hoặc nếu có thay đổi so với trước
Chóng mặt khi đứng, mệt kéo dài, ngất tái diễn hoặc dùng thuốc có thể làm hạ áp Sắp xếp khám sớm để tìm nguyên nhân và kiểm tra thuốc
Bất tỉnh, lú lẫn, khó thở, đau ngực, da lạnh ẩm, mạch nhanh yếu, chảy máu nhiều hoặc nghi phản vệ Gọi 115 ngay; không chờ 10–15 phút để xem có tự hết hay không

Trong khi chờ cấp cứu, nếu người bệnh còn thở và không nghi chấn thương, có thể cho nằm ở tư thế dễ chịu; chỉ nâng chân nhẹ khi không gây đau hoặc khó thở. Giữ ấm, theo dõi nhịp thở và làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu. Nếu bất tỉnh nhưng còn thở bình thường, đặt tư thế hồi phục khi phù hợp và không nghi tổn thương cột sống. Nếu không thở bình thường, bắt đầu hồi sức tim phổi theo hướng dẫn tổng đài.

Không cho người nghi sốc hoặc giảm tỉnh táo ăn uống, kể cả trà gừng, nước muối đường. Khuyến cáo này phù hợp với hướng dẫn sơ cứu sốc của Hội Chữ thập đỏ Mỹ và Mayo Clinic. Bạn có thể xem thêm bài YSalus về sơ cứu tụt huyết áp đột ngột, nhưng trong tình huống nguy hiểm, ưu tiên hướng dẫn của nhân viên cấp cứu.

Cách theo dõi huyết áp thấp tại nhà an toàn

Nếu chỉ chóng mặt nhẹ, người bệnh tỉnh táo và không có dấu hiệu cấp cứu, có thể ngồi hoặc nằm nghỉ ở nơi an toàn, tránh đứng dậy đột ngột. Có thể uống nước thông thường khi nuốt được và không có chỉ định hạn chế dịch. Người có bệnh tim, bệnh thận hoặc được bác sĩ giới hạn lượng nước cần tuân thủ hướng dẫn riêng.

Để việc đo tại nhà có ích cho bác sĩ, hãy thực hiện theo các bước:

  1. Chọn máy đo huyết áp bắp tay có vòng bít vừa kích thước cánh tay, ưu tiên thiết bị đã được kiểm định cho đúng model và nhóm người dùng.
  2. Tránh hút thuốc, uống cà phê hoặc vận động trong khoảng 30 phút trước khi đo. Ngồi nghỉ yên ít nhất 5 phút nếu tình trạng cho phép.
  3. Ngồi tựa lưng, hai bàn chân đặt trên sàn, không bắt chéo chân; đỡ cánh tay ngang tim, quấn vòng bít trên da trần.
  4. Đo hai lần, cách nhau khoảng một phút, ghi cả hai kết quả và nhịp tim. Nếu có triệu chứng, ghi thêm thời điểm, tư thế và thuốc đã uống.
  5. Mang nhật ký đo cùng danh sách thuốc đến buổi khám. Không tự thay đổi thuốc chỉ vì một kết quả đơn lẻ.

Đây là nguyên tắc đo huyết áp tại nhà được AHA hướng dẫn. YSalus cũng có bài hướng dẫn đo huyết áp đúng cách và hiểu chỉ số.

Không nên tự tăng muối, lạm dụng cà phê hay uống thuốc “nâng huyết áp” nếu chưa xác định nguyên nhân. Việc điều trị có thể chỉ cần thay đổi thói quen, điều chỉnh thuốc dưới hướng dẫn của bác sĩ hoặc xử lý bệnh nền; lựa chọn phụ thuộc từng người.

FORA P80 và YSalus hỗ trợ việc theo dõi ra sao?

Máy đo huyết áp bắp tay FORA Diamond Cuff BP (P80) có thiết kế không ống nối, màn hình LCD, kết nối Bluetooth, chức năng tính trung bình (AVG) và cảnh báo nhịp tim bất thường (IRB/IHB). Theo thông số của nhà sản xuất ForaCare, bộ nhớ tích hợp trên thiết bị lưu tối đa 200 kết quả đo.

Tư thế đo huyết áp tại nhà đúng cách
Tư thế đo huyết áp tại nhà đúng cách

Ứng dụng YSalus hỗ trợ quản lý chỉ số sức khỏe và chức năng kết nối với thiết bị tương thích. Nhờ vậy, người dùng có thể theo dõi lịch sử đo và trao đổi kết quả với bác sĩ thuận tiện hơn, tùy cấu hình và phiên bản ứng dụng. Việc đồng bộ giúp giảm thao tác chép tay, nhưng không loại bỏ sai số khi đo sai tư thế của người sử dụng.

Câu hỏi thường gặp về huyết áp thấp

Huyết áp 90/60 mmHg có nguy hiểm không?

Chưa thể kết luận chỉ bằng một kết quả. Nếu đây là mức thường ngày, bạn khỏe và không có triệu chứng, có thể không đáng lo. Nếu chỉ số giảm đột ngột hoặc có chóng mặt, ngất, khó thở hay đau ngực, cần đánh giá y tế phù hợp.

Người trẻ có huyết áp thấp cần uống thuốc không?

Không phải lúc nào cũng cần. Người huyết áp thấp sinh lý không triệu chứng có thể không cần thuốc. Nếu triệu chứng kéo dài, bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân trước khi cân nhắc điều trị.

Huyết áp thấp có gây đột quỵ không?

Không nên xem đột quỵ là biến chứng phổ biến của mọi trường hợp huyết áp thấp. Tụt huyết áp nghiêm trọng có thể làm thiếu tưới máu cơ quan; dấu hiệu nghi đột quỵ như yếu liệt một bên, nói khó hoặc méo miệng phải được cấp cứu ngay, không phụ thuộc một chỉ số huyết áp cụ thể.

Đang chóng mặt có nên uống cà phê hoặc nước muối đường để tăng huyết áp?

Không nên coi đây là phương pháp sơ cứu chung. Trước hết hãy ngồi hoặc nằm ở vị trí an toàn, đánh giá triệu chứng và tìm nguyên nhân. Nếu có dấu hiệu sốc, đau ngực, khó thở, lú lẫn hoặc ngất, gọi 115 và không cho ăn uống.

Nên đo huyết áp bao nhiêu lần một ngày?

Tần suất đo phụ thuộc mục đích theo dõi và lời dặn của bác sĩ. Khi cần lập nhật ký, hãy đo vào những thời điểm nhất quán, ghi nhiều kết quả đúng kỹ thuật và kèm triệu chứng. Không cần đo liên tục chỉ vì một chỉ số thấp mà không có triệu chứng.

Huyết áp thấp cần được đánh giá theo triệu chứng và nguyên nhân.

Nếu bạn đang tự hỏi huyết áp thấp có nguy hiểm không, hãy xem xét đồng thời triệu chứng, mức huyết áp thường ngày và nguyên nhân có thể gây tụt áp. Đo đúng kỹ thuật và ghi nhật ký giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn; không tự điều trị hoặc trì hoãn cấp cứu khi có dấu hiệu nguy hiểm.

Muốn tìm hiểu thêm về máy đo huyết áp FORA P80 và cách YSalus hỗ trợ theo dõi sức khỏe chủ động tại nhà. Liên hệ YTech Vietnam để được tư vấn:

  • Hotline: 0886 115 390
  • Email: info@ytech.vn
  • Địa chỉ: 14 Đường Đ7, KBT Saigon Pearl, P. Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh

Biên soạn bởi: Ban biên tập YSalus

Cập nhật lần cuối: 20