Huyết áp thấp nên ăn gì? Người có huyết áp thấp nên duy trì bữa ăn cân đối, đủ năng lượng, đa dạng và cân bằng chất đạm, tinh bột, chất xơ, đồng thời bổ sung nước đầy đủ. Nếu thường xuyên cảm thấy chóng mặt sau bữa ăn, việc ăn làm nhiều bữa và điều chỉnh lượng tinh bột mỗi bữa ăn có thể giúp giảm triệu chứng. Tuy nhiên, không có món ăn nào có thể chữa huyết áp thấp.
Dưới đây là gợi ý 5 món ăn dễ làm, những điều cần hạn chế khi bị huyết áp thấp và thời điểm phải đi khám.
Huyết áp gồm chỉ số tâm thu (phía trên) và chỉ số tâm trương (phía dưới), đơn vị mmHg. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) , mức dưới 90/60 mmHg thường được coi là huyết áp thấp. Dù vậy, chỉ số thấp đồng nghĩa với bệnh vì một số người hoàn toàn khỏe mạnh với mức huyết áp thấp hơn trung bình.
Điều đáng quan tâm là chóng mặt, ngất, mắt nhìn không rõ, mệt bất thường hoặc huyết áp giảm nhanh so với mức quen thuộc. Nếu triệu chứng xuất hiện nhiều lần, bác sĩ cần xem xét tư thế, thuốc đang dùng, tình trạng mất nước và bệnh nền; không chẩn đoán nguyên nhân chỉ từ một lần đo.
Huyết áp thấp có thể liên quan đến mất nước, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị tim mạch, mang thai, bệnh nội tiết, rối loạn thần kinh tự chủ hay vấn đề tim. Thiếu sắt, B12 hoặc folate đôi khi gây thiếu máu và xuất hiện triệu chứng mệt mỏi, nhưng thiếu máu không đồng nghĩa với tụt huyết áp. Chỉ bổ sung vi chất nếu có căn cứ hoặc chỉ định phù hợp.
Cần phân biệt hai tình huống thường gặp:
| Nhóm | Thực phẩm gợi ý | Lưu ý quan trọng |
|---|---|---|
| Đạm và năng lượng | Trứng, cá, thịt nạc, đậu hũ | Bổ sung chất dinh dưỡng, không giúp tăng huyết áp. |
| Sắt, B12, folate | Thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu, rau lá xanh | Hữu ích cho dinh dưỡng và tạo máu; thiếu vi chất cần được đánh giá riêng. |
| Rau, quả, ngũ cốc | Bí đỏ, rau xanh, táo, cam, yến mạch | Cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng; điều chỉnh khẩu phần theo bệnh nền. |
| Nước và món nhiều nước | Nước lọc, canh, rau quả | Hỗ trợ khi thiếu dịch; không tự tăng nước nếu phải hạn chế dịch. |
Nguyên tắc là ăn đủ và đúng nhu cầu, không phải ăn càng nhiều càng tốt.
5 món dưới đây là ví dụ để xây dựng thực đơn cho người huyết áp thấp, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Lượng ăn tùy theo tuổi, hoạt động, tình trạng đường huyết và các bệnh nền của cơ thể (bệnh tim, bệnh thận). Nếu thấy choáng váng sau khi ăn, hãy ăn phần vừa phải và ghi nhận phản ứng của cơ thể.
Nguyên liệu: bánh mì nguyên cám, một quả trứng, xà lách hoặc cà chua, một phần trái cây nhỏ nếu phù hợp.
Cách làm: luộc hoặc áp chảo trứng ít dầu, dùng cùng bánh mì và rau đã rửa sạch. Có thể thay trứng bằng đậu hũ hoặc thịt nạc.
Tác dụng: Bữa ăn phối hợp tinh bột, đạm và chất xơ. Trứng cung cấp B12; rau bổ sung vi chất. Món này giúp ăn sáng đủ chất, không làm huyết áp tăng ngay sau khi ăn .
Lưu ý: người thường bị chóng mặt sau ăn có thể giảm lượng bánh mì; không sử dụng trứng nếu bị dị ứng.
Nguyên liệu: gạo, thịt heo nạc hoặc gà, bí đỏ, rau xanh và gia vị vừa phải.
Cách làm: nấu cháo mềm; thêm thịt băm, bí đỏ rồi rau vào gần cuối. Nêm vừa miệng, không chủ động tăng muối để nâng huyết áp.
Tác dụng: Dễ kết hợp đạm và rau củ nhưng cháo vẫn chứa nhiều tinh bột nếu dùng khẩu phần lớn. Người hạ huyết áp sau ăn nên ăn bát nhỏ hoặc chia làm hai lần thay vì ăn thật no.
Lưu ý: nếu mất nước nghiêm trọng, cháo không thay thế hướng dẫn bù nước, bù dịch cho cơ thể và thăm khám thường xuyên.
Nguyên liệu: cá, gừng, một phần cơm vừa phải, rau cải hoặc bông cải.
Cách làm: hấp cá với gừng, ăn cùng cơm và rau luộc. Có thể thêm ít dầu thực vật vào rau, hạn chế nước chấm quá mặn.
Tác dụng: Cá bổ sung protein; cơm và rau tạo bữa chính cân đối. Nếu được xác định thiếu B12 hoặc thiếu máu, cần điều trị theo nguyên nhân chứ không chỉ tăng lượng cá.
Lưu ý: người bệnh thận nên hỏi nhân viên y tế về khẩu phần đạm và khoáng chất.
Nguyên liệu: bún, thịt gà bỏ da, nấm, rau cải, nước dùng nêm nhẹ.
Cách làm: nấu gà với nấm thành nước dùng; chần bún và rau rồi dùng khi còn ấm.
Tác dụng: Có thể điều chỉnh lượng bún, thịt và rau theo nhu cầu. Nếu một tô bún lớn khiến bạn mệt hoặc chóng mặt sau ăn, thử chia phần nhỏ hơn và tăng tỷ lệ rau, đạm theo tư vấn chuyên môn.
Lưu ý: không cố nêm nước dùng mặn để điều trị tụt huyết áp.
Nguyên liệu: sữa chua không đường, táo hoặc chuối, một ít hạt không tẩm muối; có thể thêm yến mạch.
Cách làm: trộn thành bữa phụ nhanh, ưu tiên trái cây nguyên miếng thay vì siro hoặc trái cây ngâm đường.
Tác dụng: Dễ chuẩn bị và bổ sung năng lượng khi chỉ cần ăn ít. Đây là món ăn phụ, không phải phương pháp xử trí cơn tụt huyết áp cấp .
Lưu ý: thay hạt hoặc sữa chua khi dị ứng; điều chỉnh lượng tinh bột nếu đang điều trị đái tháo đường.
Ví dụ phân bổ: sáng ăn bánh mì trứng; trưa chọn cá hấp; chiều ăn sữa chua; tối dùng cháo hoặc bún gà. Bạn không cần ăn cả năm món trong cùng một ngày.
Mất nước làm giảm lượng dịch trong tuần hoàn và có thể khiến huyết áp hạ. Hãy uống nước đều trong ngày, căn cứ thời tiết, mức vận động, cảm giác khát và hướng dẫn y tế. Người sốt, tiêu chảy hoặc nôn có thể có nhu cầu bù dịch khác với ngày thường.
Người suy tim, bệnh thận, đang phù hoặc được chỉ định hạn chế dịch không nên tự tăng lượng nước. Khi mất nước nhiều, không thể uống hoặc triệu chứng choáng kéo dài, cần được đánh giá thay vì chỉ cố uống nước tại nhà.
Muối có thể làm huyết áp tăng, song tự tăng natri có thể gây hại với người mắc bệnh tim, thận hoặc có lúc tăng huyết áp. Theo Mayo Clinic , việc tăng muối phải được cân nhắc cùng nhân viên y tế.
Không uống nước muối đậm hoặc dùng viên muối để tự chữa chóng mặt. Nếu bác sĩ yêu cầu điều chỉnh natri, hãy hỏi lượng cụ thể và cách theo dõi.
Nếu hay mệt, buồn ngủ hoặc chóng mặt trong khoảng một đến hai giờ sau ăn, bạn nên trao đổi với bác sĩ về hạ huyết áp sau ăn . Các cách điều chỉnh có thể bao gồm:
Không cần áp dụng chế độ ít tinh bột nghiêm ngặt cho mọi người có huyết áp thấp. Người dùng thuốc đái tháo đường nên điều chỉnh khẩu phần cùng nhân viên y tế để tránh hạ đường huyết. Cleveland Clinic và Mayo Clinic đều nêu bữa ăn nhỏ như một cách hỗ trợ khi hạ huyết áp sau ăn.
Cồn có thể gây giãn mạch và mất nước, làm người đang choáng dễ té ngã hơn. Hạn chế hoặc tránh rượu bia, nhất là khi đang ốm, mất nước hay sử dụng thuốc có tương tác. Không dùng rượu để “làm ấm” hoặc chữa huyết áp thấp.
Một bữa ăn rất lớn, nhiều cơm trắng, bún hoặc bánh ngọt có thể khiến triệu chứng hạ huyết áp sau ăn nặng hơn ở một số người. Không phải ai cũng cần kiêng cơm; nên ưu tiên điều chỉnh lượng ăn và cách chia bữa nếu có triệu chứng.
Caffeine đôi khi làm huyết áp tăng tạm thời, nhưng hiệu quả khác nhau theo từng người; dùng quá nhiều còn có thể gây hồi hộp hoặc mất ngủ. Không dùng cà phê thay biện pháp cấp cứu .
Chưa có bằng chứng lâm sàng đủ mạnh để yêu cầu người huyết áp thấp kiêng tuyệt đối hành tây, cải bắp, cần tây, thịt vịt hoặc nước dừa chỉ vì được gọi là “thực phẩm tính hàn”. Nếu một món làm bạn khó chịu, hãy ghi nhận và trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng thay vì tự loại bỏ cả nhóm thực phẩm.
Khi có cảm giác sắp ngất, ngừng việc đang làm, ngồi hoặc nằm ở nơi an toàn ; tránh đi lại, leo cao hay lái xe. Nếu phù hợp, có thể nằm ngửa và nâng chân nhẹ. Chỉ uống nước nếu còn tỉnh táo, nuốt an toàn và không phải hạn chế dịch.
Khi đã ổn, hãy đo lại huyết áp đúng kỹ thuật, ghi nhận triệu chứng và các thuốc đã uống. Nếu tình trạng lặp lại, nên đi khám. Không tự ngừng thuốc huyết áp hoặc thuốc tim mạch chỉ vì một số đo thấp.
Gọi 115 tại Việt Nam nếu người bệnh bất tỉnh hoặc không tỉnh lại nhanh, đau ngực, khó thở, lú lẫn rõ, da lạnh ẩm, mạch nhanh yếu, chảy máu nặng hay có dấu hiệu phản vệ. Đây có thể là tình trạng cấp cứu, không thể xử trí bằng bữa ăn, muối hoặc cà phê. Tham khảo NHS và Mayo Clinic về sốc .
Nên ghi số đo, nhịp tim, tư thế, thời điểm ăn, thuốc dùng và triệu chứng. Nếu thường chóng mặt khi đứng dậy hoặc sau bữa ăn, đánh dấu rõ thời điểm. Bác sĩ có thể yêu cầu đo theo tư thế hoặc thực hiện xét nghiệm để tìm nguyên nhân.
Bạn có thể xem hướng dẫn đo huyết áp tại nhà và 6 bước đo huyết áp đúng chuẩn trên YSalus. Một nhật ký nhiều lần đo thường giúp nhận biết xu hướng tốt hơn một kết quả đơn lẻ, nhưng không thay thế chẩn đoán y khoa .
Bên cạnh điều chỉnh bữa ăn, đo huyết áp đúng cách giúp ghi nhận biến động ở người thường chóng mặt. FORA Diamond Cuff BP (P80) là máy đo huyết áp điện tử ở bắp tay , thiết kế không có ống dẫn nối rời, hiển thị tâm thu, tâm trương và nhịp tim. Theo ForaCare , thiết bị có Bluetooth và chỉ báo nhịp tim không đều (IRB).
IRB chỉ thông báo nhịp mạch có dấu hiệu bất thường trong lúc đo. Chế độ AVG tính trung bình ba lần đo khi được kích hoạt, không có nghĩa mọi lần đo đều tự thực hiện ba lần.
Nghỉ yên trước khi đo, đặt vòng bít đúng vị trí bắp tay, giữ tay ngang tim và không nói chuyện trong lúc máy hoạt động. Không đo ngay sau khi vận động mạnh hoặc uống cà phê. Nếu kết quả bất thường, kiểm tra tư thế và đo lại theo hướng dẫn; không trì hoãn cấp cứu khi triệu chứng nghiêm trọng.
Tham khảo thêm hướng dẫn sử dụng FORA P80 tại YSalus . Máy giúp theo dõi và chia sẻ số liệu với bác sĩ, không chỉ ra nguyên nhân tụt huyết áp .
Không thể kết luận chỉ từ một lần đo. Người có mức quanh 90/60 mà không có triệu chứng có thể không cần điều trị. Nếu mệt bất thường, choáng, ngất hoặc huyết áp giảm nhanh, nên được bác sĩ đánh giá.
Không tự áp dụng. Chỉ tăng natri khi được bác sĩ hướng dẫn vì dùng nhiều muối có thể gây hại với người bệnh tim, thận hoặc có tăng huyết áp. Không dùng nước muối đậm để chữa cơn choáng.
Caffeine có thể tăng huyết áp tạm thời ở một số người nhưng không chữa được nguyên nhân. Thận trọng nếu hồi hộp, mất ngủ hoặc có rối loạn nhịp; không dùng như cách xử trí ngất.
Không. Nhu cầu dịch thay đổi theo người và hoàn cảnh. Người suy tim, bệnh thận hoặc đang được hạn chế dịch phải làm theo chỉ định riêng.
Chúng có vai trò khi được xác định có thiếu vi chất hoặc thiếu máu liên quan; không phải thuốc tăng huyết áp cho mọi người. Không tự bổ sung sắt liều cao khi chưa có xét nghiệm và tư vấn.
Không có số bữa bắt buộc. Có thể chia thành nhiều bữa nhỏ và hạn chế bữa quá nhiều tinh bột, nhưng cần cá thể hóa theo triệu chứng, thuốc và bệnh nền.
Khi tìm hiểu huyết áp thấp nên ăn gì , hãy ưu tiên bữa ăn đa dạng, uống đủ nước theo nhu cầu và điều chỉnh cách chia bữa nếu có triệu chứng sau ăn. Năm gợi ý trên giúp lập thực đơn dễ hơn, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị . Nếu chóng mặt kéo dài hay ngất tái diễn, cần thăm khám; trường hợp có dấu hiệu sốc, hãy gọi cấp cứu ngay.
Xem thêm chuyên mục kiến thức về huyết áp của YSalus .
Để biết thêm thông tin về máy đo huyết áp và ứng dụng YSalus, vui lòng liên hệ:
Công ty TNHH YTECH
Biên soạn bởi: Ban biên tập YSalus
Cập nhật lần cuối: 18
Thêm vào giỏ hàng thành công