Hoa mắt, vã mồ hôi, bủn rủn chân tay hoặc sắp ngất có thể liên quan đến tụt huyết áp, nhưng cũng có nguyên nhân khác. Sơ cứu tụt huyết áp tại nhà cần bắt đầu bằng kiểm tra ý thức, nhịp thở và dấu hiệu nguy hiểm, không vội cho uống nước.
Bài viết hướng dẫn năm bước hỗ trợ, dấu hiệu phải gọi 115, cách đo và phòng ngừa bệnh tái phát. Thông tin không thay thế hướng dẫn y tế.
Cảnh báo: Nếu người bệnh bất tỉnh, không thở bình thường, đau ngực, khó thở nặng, méo miệng, yếu liệt đột ngột hoặc có dấu hiệu sốc, cần gọi 115 ngay. Không đợi đo huyết áp hoặc làm đủ năm bước trước khi gọi cấp cứu. Tuyệt đối không cho người bất tỉnh uống nước.
Huyết áp thấp thường khi chỉ số đạt mức dưới khoảng 90/60 mmHg. Tuy nhiên, một số người có huyết áp thấp tự nhiên vẫn sinh hoạt bình thường, trong khi người khác có thể choáng khi huyết áp giảm nhanh so với mức thường ngày. Vì vậy, cần đánh giá triệu chứng và nguyên nhân, không nên kết luận chỉ từ một lần đo.
Theo Mayo Clinic , huyết áp thấp có thể liên quan đến mất nước, thay đổi tư thế, tác dụng của thuốc, bệnh tim, mất máu hoặc nhiễm trùng nặng. Các tình huống giảm tưới máu nghiêm trọng cần được xử trí y tế khẩn cấp.
Hoa mắt, buồn nôn, nhìn mờ, toát mồ hôi hoặc cảm giác sắp ngất có thể xuất hiện khi huyết áp giảm. Tuy nhiên, hạ đường huyết, rối loạn nhịp tim và một số vấn đề thần kinh cũng có thể gây triệu chứng tương tự. Không tự kết luận chỉ vì chóng mặt.
Để tìm hiểu thêm nguyên nhân, có thể đọc bài YSalus về tụt huyết áp, triệu chứng và cách xử lý . Riêng khi có dấu hiệu nguy hiểm, ưu tiên gọi cấp cứu thay vì tra cứu thông tin.
Không cần chờ đến khi đo được một con số huyết áp quá thấp. Gọi 115 khi người bệnh xuất hiện một trong những biểu hiện sau:
NHS khuyến cáo liên hệ cấp cứu trong những tình huống ngất kèm dấu hiệu kể trên. Các biểu hiện này có thể do cấp cứu tim mạch, thần kinh hoặc sốc, không nhất thiết là huyết áp thấp đơn thuần.
Gọi 115 , kiểm tra nhịp thở liên tục và làm theo hướng dẫn của tổng đài. Nếu không nghi chấn thương cột sống hoặc tổn thương nặng, có thể đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn để bảo vệ đường thở. Khi nghi chấn thương cột sống, tránh di chuyển nếu không cần bảo vệ đường thở. Không cho ăn, uống hoặc dùng thuốc.
Gọi 115 ngay , bật loa ngoài, làm theo hướng dẫn hồi sức tim phổi ( CPR ) và nhờ người khác mang máy khử rung tim tự động ( AED ) nếu có. Thở ngáp cá không được xem là thở bình thường. Không cố đo huyết áp, kê chân hay cho uống nước trong tình huống này.
Các bước sau phù hợp khi hỗ trợ người nghi sắp ngất hoặc huyết áp giảm . Không bắt buộc thực hiện đủ năm bước nếu đã có dấu hiệu nguy hiểm. Theo hướng dẫn sơ cứu AHA và Red Cross năm 2024 , điều đầu tiên là đưa người sắp ngất về tư thế an toàn và kích hoạt cấp cứu nếu không cải thiện trong khoảng 1-2 phút , ngất, nặng lên hoặc tái diễn.
Giúp người bệnh tránh té ngã, không bắt họ đứng hoặc đi lại. Gọi hỏi để xem họ có đáp ứng rõ ràng không, quan sát nhịp thở và nhận biết các biểu hiện như đau ngực, khó thở, yếu liệt, chấn thương hay chảy máu. Nếu bất tỉnh hoặc thở bất thường, chuyển ngay sang hướng dẫn cấp cứu ở phần trên.
Khi có dấu hiệu đỏ, gọi 115 lập tức . Cung cấp vị trí, tình trạng tỉnh táo, nhịp thở, triệu chứng và thời điểm bắt đầu. Nếu người bệnh còn tỉnh, chỉ choáng nhẹ và đang cải thiện, có thể hỗ trợ theo dõi. Nếu không cải thiện nhanh, ngất hoặc tái phát, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Với người còn tỉnh, thở bình thường, không chấn thương, có thể giúp ngồi hoặc nằm ở nơi an toàn. Nếu nằm ngửa dễ chịu và không có yếu tố chống chỉ định, có thể cân nhắc nâng chân nhẹ; không coi đây là phương pháp chữa nguyên nhân gây tụt huyết áp.
Nếu khó thở, đừng ép nằm phẳng; hỗ trợ tư thế dễ thở và gọi cấp cứu. Nếu nghi chấn thương sau ngã, hạn chế xoay trở. Với người mang thai giai đoạn muộn, tránh nằm ngửa kéo dài, có thể hỗ trợ nghiêng trái khi phù hợp. Không xoa bóp mạnh hoặc bắt người đang choáng đứng dậy.
Khi đã tỉnh táo hoàn toàn, nói chuyện bình thường, không nôn và không có biểu hiện cần cấp cứu, người nghi mất nước nhẹ có thể uống từng ngụm nước lọc . Người có chỉ định hạn chế dịch do bệnh tim hoặc thận cần tuân theo hướng dẫn riêng.
Không cho uống khi bất tỉnh, lơ mơ, co giật, khó nuốt hoặc đang có dấu hiệu nguy hiểm. Không tự dùng nước muối đặc, cà phê, rượu hay thuốc tăng huyết áp để “cấp cứu” tại nhà.
Ở cạnh người bệnh, theo dõi mức tỉnh táo, nhịp thở và triệu chứng mới. Khi đã hết choáng, giúp thay đổi tư thế từ từ; không để tự lái xe ngay sau cơn ngất. Ghi lại hoàn cảnh xảy ra, thời gian kéo dài, thuốc đang dùng và kết quả huyết áp nếu đo được an toàn.
Người ngất lần đầu, tái diễn, có chấn thương hoặc hồi phục không hoàn toàn cần được khám.
| Tình trạng | Việc cần ưu tiên |
|---|---|
| Còn tỉnh, chỉ choáng nhẹ, không có dấu hiệu đỏ | Ngồi hoặc nằm an toàn, theo dõi; chỉ cân nhắc uống nước khi nuốt an toàn |
| Đau ngực, khó thở, méo miệng, yếu liệt, lú lẫn hoặc nghi sốc | Gọi 115 ngay , không trì hoãn để đo huyết áp |
| Bất tỉnh nhưng thở bình thường | Gọi 115 , bảo vệ đường thở, cân nhắc nằm nghiêng an toàn nếu phù hợp |
| Bất tỉnh, không thở bình thường | Gọi 115 , làm theo hướng dẫn CPR/AED , không cho uống |
Máy đo tại nhà có thể hỗ trợ ghi nhận chỉ số, nhưng không được làm chậm việc gọi cấp cứu . Không yêu cầu người vừa ngất hoặc đang đau ngực ngồi dậy để đo đúng tư thế. Chỉ thực hiện khi tình trạng đã ổn định và việc đo an toàn.
Theo American Heart Association :
Với người thường choáng khi đứng, bác sĩ có thể chỉ định đo huyết áp theo tư thế. Không tự yêu cầu người đang chóng mặt đứng dậy để thử. Xem thêm bài hướng dẫn đo huyết áp tại nhà và cách đọc chỉ số SYS, DIA, PUL của YSalus.
| Kết quả hoặc biểu hiện | Hướng xử trí |
|---|---|
| Khoảng dưới 90/60 mmHg , không triệu chứng | Có thể là mức thường gặp; nên trao đổi bác sĩ nếu chưa rõ nguyên nhân |
| Chỉ số thấp kèm choáng, nhìn mờ, gần ngất | Cần đánh giá tình trạng và nguyên nhân, nhất là khi mới xuất hiện hoặc lặp lại |
| Bất kỳ chỉ số nào kèm đau ngực, khó thở, bất tỉnh hoặc dấu hiệu sốc | Gọi 115 ngay , không chờ chỉ số thấp hơn |
Không áp dụng ngưỡng 110/60 mmHg cho tất cả mọi người. Kết quả bình thường không loại trừ bệnh nguy hiểm.
Không có thực phẩm hay thức uống chữa được mọi nguyên nhân. Người thường chóng mặt cần được bác sĩ đánh giá thuốc và bệnh nền.
Uống đủ nước có thể hữu ích khi mất nước góp phần gây tụt huyết áp. Nhu cầu nước khác nhau tùy thể trạng; người suy tim, bệnh thận hoặc được hạn chế dịch cần tuân theo chỉ định. Khi rời khỏi giường, nên chuyển từ nằm sang ngồi rồi đứng từ từ. Hạn chế rượu bia vì có thể làm giảm huyết áp và tăng mất nước.
Ở một số người bị hạ huyết áp sau ăn , chia bữa nhỏ và tránh bữa quá nhiều tinh bột có thể hỗ trợ. Nếu thiếu sắt, B12 hoặc folate, cần xác định thiếu hụt và điều trị đúng nguyên nhân. Không có cơ sở y khoa đủ mạnh để bắt buộc mọi người huyết áp thấp kiêng bắp cải, hành tây hoặc thịt vịt vì “tính hàn”.
Không tự tăng muối hay dùng caffeine như thuốc chữa huyết áp thấp. Tham khảo bài tụt huyết áp ăn gì, kiêng gì và cá thể hóa theo tư vấn của nhân viên y tế.
Một số thuốc lợi tiểu, thuốc hạ huyết áp và thuốc khác có thể góp phần gây tụt huyết áp. Không tự ngừng hoặc đổi liều . Mang danh sách thuốc, nhật ký triệu chứng và kết quả đo đến buổi khám để bác sĩ đánh giá.
Khi người bệnh đã ổn định, thiết bị đo huyết áp có thể giúp ghi lại xu hướng và trao đổi dữ liệu với bác sĩ. FORA Diamond Cuff P80 là máy đo huyết áp điện tử bắp tay , có màn hình LCD, thiết kế không có ống nối dài và kết nối Bluetooth.
Theo ForaCare , máy có bộ nhớ, chức năng tính trung bình (AVG) và chỉ báo nhịp tim không đều (IHB/IRB, tùy tài liệu). Chỉ báo nhịp tim bất thường không chẩn đoán rối loạn nhịp hoặc phòng ngừa đột quỵ . Tính năng AVG sử dụng theo chế độ và ứng dụng YSalus, không mặc định máy luôn đo ba lần.
FORA P80 là máy đo huyết áp không dây, có chức năng đo trung bình 3 lần để đảm bảo kết quả chính xác. Đặc biệt, máy có chức năng kết nối và lưu dữ liệu kết quả đo trên ứng dụng YSalus. Nhờ đó, người dùng có thể dễ dàng quản lý các chỉ số sức khỏe mọi lúc, mọi nơi mà không cần ghi chép thủ công hay lo lắng thất lạc dữ liệu.
Thiết bị chỉ hỗ trợ theo dõi sau khi ổn định , không thay thế sơ cứu, gọi 115 hoặc thăm khám.
Giúp người bệnh tránh ngã và kiểm tra khả năng đáp ứng, nhịp thở. Gọi 115 ngay nếu bất tỉnh, đau ngực, khó thở, yếu liệt hoặc có biểu hiện sốc. Nếu chỉ choáng nhẹ và còn tỉnh, giúp ngồi hoặc nằm an toàn và quan sát diễn tiến.
Không nên coi nước đường, cà phê hoặc nước muối là cách sơ cứu chung. Chỉ cân nhắc vài ngụm nước lọc khi người bệnh tỉnh hoàn toàn, nuốt an toàn và không có dấu hiệu cấp cứu. Tuyệt đối không cho người bất tỉnh uống nước.
Có thể cân nhắc ở người còn tỉnh, không chấn thương, không khó thở và nằm ngửa thấy dễ chịu. Không áp dụng máy móc cho người bất tỉnh, nghi chấn thương hoặc cần CPR. Tư thế an toàn và bảo vệ đường thở luôn quan trọng hơn.
Không thể kết luận từ một con số. Mức 90/60 mmHg là mốc tham khảo, cần xét triệu chứng và huyết áp thường ngày. Nếu đau ngực, khó thở, ngất hoặc có dấu hiệu sốc, gọi cấp cứu dù chỉ số chưa xuống thấp.
Nên được đánh giá y tế , nhất là khi ngất lần đầu, tái diễn, lúc gắng sức, có chấn thương hoặc kèm hồi hộp, khó thở. Hết choáng không đồng nghĩa nguyên nhân đã được giải quyết.
Không cần đo liên tục và tuyệt đối không để máy đo làm chậm cấp cứu. Khi ổn định, ghi lại kết quả theo hướng dẫn bác sĩ. Tần suất theo dõi dài hạn tùy tình trạng từng người.
Sơ cứu tụt huyết áp tại nhà quan trọng nhất là nhận diện mức độ nguy hiểm, kiểm tra ý thức và nhịp thở, gọi 115 đúng lúc rồi hỗ trợ tư thế an toàn. Nghỉ ngơi, uống nước và đo huyết áp chỉ phù hợp trong một số tình huống. Nếu cơn choáng hoặc ngất tái diễn, cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân.
YSalus cung cấp nội dung hướng dẫn và thiết bị hỗ trợ theo dõi huyết áp tại nhà, giúp người dùng ghi nhận thông tin sức khỏe sau khi ổn định. Mọi dữ liệu đo cần được diễn giải trong bối cảnh triệu chứng và tư vấn chuyên môn.
Để biết thêm thông tin về máy đo huyết áp và ứng dụng YSalus, vui lòng liên hệ:
Công ty TNHH YTECH
Biên soạn bởi: Ban biên tập YSalus
Cập nhật lần cuối: 19
Thêm vào giỏ hàng thành công