Phân biệt gout và viêm khớp cần dựa vào cách khởi phát, vị trí đau, số khớp bị ảnh hưởng, mức độ sưng nóng đỏ và các xét nghiệm phù hợp. Gout thực chất cũng là một dạng viêm khớp do tinh thể urat, vì vậy điều cần so sánh là gout với những bệnh khớp khác như thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp và viêm khớp nhiễm khuẩn.
Mỗi bệnh có cơ chế và cách xử trí khác nhau. Nhận biết đúng đặc điểm giúp người bệnh tránh tự dùng thuốc theo triệu chứng và biết khi nào cần được thăm khám sớm.
Lưu ý: Một khớp đột ngột sưng, nóng, đỏ và đau dữ dội có thể là gout nhưng cũng có thể liên quan đến viêm khớp nhiễm khuẩn. Nếu đau khớp kèm sốt, rét run hoặc cảm giác mệt nhiều, người bệnh nên được đánh giá y tế sớm.
Gout là một dạng viêm khớp do tinh thể urat, thường xuất hiện khi urat tích tụ và hình thành tinh thể trong hoặc quanh khớp. Phản ứng viêm với các tinh thể này gây đau dữ dội, sưng, nóng và đỏ tại vùng bị ảnh hưởng.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), gout thường ảnh hưởng đến một khớp trong mỗi đợt bùng phát, trong đó khớp bàn - ngón chân cái là vị trí điển hình. Bệnh có thể tái phát sau những khoảng thời gian không có triệu chứng.
Theo Viện Quốc gia về Viêm khớp, Cơ xương khớp và Bệnh da Hoa Kỳ (NIAMS), gout thường diễn tiến theo từng đợt. Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột, thường ở ngón chân cái hoặc vùng chi dưới, rồi giảm sau khoảng một đến hai tuần.
Trong khi đó, “viêm khớp” là thuật ngữ bao quát nhiều bệnh lý khác nhau. Do đó, thay vì hỏi gout khác “viêm khớp” như thế nào, cần xác định gout đang được so sánh với thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, viêm khớp nhiễm khuẩn hay một tình trạng khác.
Nếu muốn tìm hiểu riêng các biểu hiện của cơn gout, bạn có thể xem bài Triệu chứng bệnh gout cấp: 10 dấu hiệu dễ nhận biết trên YSalus.
Ba tình trạng thường dễ bị nhầm với gout là thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp và viêm khớp nhiễm khuẩn. Điểm khác biệt rõ nhất nằm ở tốc độ khởi phát, số khớp bị ảnh hưởng, kiểu đau và các dấu hiệu toàn thân.
| Đặc điểm | Gout | Thoái hóa khớp | Viêm khớp dạng thấp | Viêm khớp nhiễm khuẩn |
|---|---|---|---|---|
| Khởi phát | Thường rất nhanh, có thể xuất hiện qua đêm | Thường tiến triển từ từ | Thường diễn tiến kéo dài, mạn tính | Có thể xuất hiện nhanh trong vài ngày |
| Mức độ đau | Có thể rất dữ dội | Thường tăng khi vận động hoặc sử dụng khớp | Đau kèm cứng khớp kéo dài | Có thể đau dữ dội |
| Số khớp | Thường một khớp trong đợt đầu | Một hoặc nhiều khớp | Thường nhiều khớp, hay đối xứng | Thường một khớp |
| Vị trí thường gặp | Ngón chân cái, bàn chân, cổ chân, đầu gối | Đầu gối, hông, bàn tay, cột sống | Cổ tay, bàn tay, bàn chân | Có thể xuất hiện ở nhiều khớp |
| Sưng, nóng, đỏ | Thường rõ trong cơn cấp | Có thể sưng nhưng ít khi đỏ nóng dữ dội như gout cấp | Có thể sưng và ấm | Thường sưng, nóng, đỏ rõ |
| Cứng khớp | Chủ yếu do đau và sưng trong đợt cấp | Hay cứng sau thời gian nghỉ | Cứng buổi sáng có thể kéo dài hơn 30 phút | Khó vận động do đau và viêm |
| Sốt hoặc triệu chứng toàn thân | Không phải biểu hiện bắt buộc | Không điển hình | Có thể mệt hoặc sốt nhẹ | Có thể sốt, rét run, mệt nhiều |
Bảng trên chỉ mang tính định hướng vì triệu chứng thực tế có thể chồng lấp giữa nhiều bệnh khớp.
Theo CDC về thoái hóa khớp, bệnh lý liên quan đến những thay đổi ở sụn, xương và các mô khác của khớp theo thời gian. Người bệnh thường đau khi vận động, cứng khớp sau thời gian nghỉ và giảm khả năng vận động.
Ngược lại, cơn gout thường khởi phát nhanh. Người bệnh có thể đang sinh hoạt bình thường nhưng chỉ sau vài giờ đã xuất hiện đau dữ dội, sưng, nóng và đỏ tại một khớp.
Đau tăng khi sử dụng khớp, cứng khớp sau nghỉ và diễn tiến từ từ thường gặp trong thoái hóa khớp. Tuy nhiên, gout cũng có thể gây đau khi đi lại, đặc biệt khi ảnh hưởng đến bàn chân hoặc đầu gối.
Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn mạn tính. Theo NIAMS, hệ miễn dịch tấn công các mô tại khớp, gây viêm và có thể dẫn đến tổn thương khớp theo thời gian. Viêm khớp dạng thấp thường có một số đặc điểm như:
Trong khi đó, gout ở giai đoạn đầu thường biểu hiện bằng một đợt viêm rất rõ ở một khớp. Ngón chân cái, bàn chân, cổ chân và đầu gối là những vị trí thường gặp.
Theo NICE - Gout: diagnosis and management, viêm khớp nhiễm khuẩn là tình trạng nhiễm trùng tại khớp, có thể tiến triển nhanh và gây tổn thương nếu không được xử trí kịp thời. Bệnh có những biểu hiện dễ nhầm với cơn gout cấp, đặc biệt là đau dữ dội, sưng, nóng và đỏ tại một khớp. NHS ghi nhận viêm khớp nhiễm khuẩn có thể gây:
Nếu đây là cơn đau khớp đầu tiên và đi kèm sốt hoặc tình trạng toàn thân xấu đi, không nên tự điều trị tại nhà.
Không có một triệu chứng đơn lẻ nào đủ để tự chẩn đoán gout. Tuy nhiên, một số đặc điểm dưới đây làm tăng khả năng nghĩ đến bệnh.
Cơn gout cấp thường khởi phát đột ngột, có thể xuất hiện vào ban đêm và tăng nhanh về cường độ. Người bệnh có thể chuyển từ trạng thái bình thường sang đau dữ dội, kèm sưng và đỏ tại khớp trong thời gian ngắn.
Đặc điểm này khác với kiểu đau âm ỉ, tăng dần thường gặp trong một số bệnh lý khớp mạn tính. Tuy nhiên, các bệnh khác cũng có thể khởi phát nhanh nên vẫn cần thăm khám để xác định nguyên nhân.
Khớp bàn - ngón chân cái là vị trí điển hình nhưng không phải vị trí duy nhất.
Gout cũng có thể xuất hiện ở:
Vì vậy, không nên loại trừ gout chỉ vì người bệnh không đau ngón chân cái.
CDC mô tả các biểu hiện thường gặp của gout tại khớp gồm đau, sưng, đỏ và nóng.
Trong một đợt viêm mạnh, chỉ một va chạm nhẹ hoặc trọng lượng của chăn cũng có thể làm người bệnh khó chịu.
Theo NIAMS, một đợt gout thường kéo dài khoảng một đến hai tuần rồi giảm. Giữa các đợt, người bệnh có thể hoàn toàn không có triệu chứng.
Tuy nhiên, nếu urat tiếp tục tích tụ, gout vẫn có thể tái phát. Các đợt kéo dài nhiều năm mà không được kiểm soát còn có thể dẫn đến hình thành hạt tophi.
Tophi là những khối tích tụ tinh thể urat dưới da hoặc quanh khớp, thường liên quan đến gout kéo dài hoặc chưa được kiểm soát tốt.
Các khối này có thể xuất hiện ở ngón tay, khuỷu tay, ngón chân hoặc quanh những khớp bị ảnh hưởng. Khi tophi phát triển, chúng có thể gây khó chịu, hạn chế vận động và tổn thương cấu trúc khớp.
Tophi không phải dấu hiệu bắt buộc của gout và thường không xuất hiện ở giai đoạn đầu. Nếu nhận thấy các khối bất thường quanh khớp, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Nên chủ động đi khám khi:
Cần được đánh giá y tế khẩn nếu một khớp đột ngột đau dữ dội, sưng nóng đỏ kèm sốt, rét run hoặc cảm giác rất mệt, vì đây có thể là viêm khớp nhiễm khuẩn.
Chẩn đoán gout không chỉ dựa vào việc người bệnh đau ngón chân cái hoặc có axit uric cao. Theo NIAMS, quá trình đánh giá có thể bao gồm:
Theo NICE, ở người có triệu chứng và dấu hiệu phù hợp, ở người có triệu chứng và dấu hiệu phù hợp với gout, nồng độ urat huyết thanh từ 360 µmol/L (6 mg/dL) trở lên có thể hỗ trợ xác nhận chẩn đoán lâm sàng.
Tuy nhiên, đây không phải ngưỡng cho phép tự kết luận mắc gout. Một số người có urat cao nhưng không mắc bệnh; ngược lại, nồng độ urat có thể thấp hơn ngưỡng này trong cơn gout cấp.
Nếu urat dưới 360 µmol/L trong lúc đang có cơn gout nhưng bác sĩ vẫn nghi ngờ nhiều, NICE khuyến nghị xét nghiệm lại ít nhất hai tuần sau khi cơn đã ổn định. Nếu chẩn đoán vẫn chưa rõ, bác sĩ có thể cân nhắc chọc hút dịch khớp hoặc chẩn đoán hình ảnh.
Bạn có thể xem bài Chỉ số axit uric bao nhiêu là cao? để hiểu sự khác nhau giữa khoảng tham chiếu xét nghiệm, tăng axit uric máu và mục tiêu điều trị gout.
Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về quá trình hình thành axit uric, tham khảo bài Chỉ số axit uric cao: Giải mã rối loạn chuyển hóa purin.
Axit uric cao không đồng nghĩa chắc chắn mắc gout.
Theo NIAMS, nhiều người có urat huyết thanh cao nhưng không phát triển gout. Vì vậy, kết quả urat cần được đọc cùng với triệu chứng, bệnh sử và đánh giá lâm sàng.
Ngược lại, nồng độ urat cũng có thể không tăng rõ trong lúc đang có cơn gout. Một kết quả “không cao” tại thời điểm đang đau vì thế chưa đủ để loại trừ bệnh nếu triệu chứng vẫn rất điển hình.
Với người đã được chẩn đoán gout, kiểm tra urat định kỳ có thể giúp theo dõi xu hướng trong quá trình điều trị.
Theo NICE, ở người đang sử dụng liệu pháp hạ urat theo chiến lược điều trị theo mục tiêu:
Tuy nhiên, đo axit uric tại nhà không thay thế chẩn đoán và không nên dùng một kết quả đơn lẻ để tự bắt đầu, tăng, giảm hoặc ngừng thuốc.
FORA 6 Connect là thiết bị đa thông số hỗ trợ đo:
Theo ForaCare Suisse AG, phép đo axit uric sử dụng khoảng 1,0 µL máu và cho kết quả sau khoảng 15 giây. Thiết bị hỗ trợ Bluetooth để truyền dữ liệu sang ứng dụng tương thích.
Trên hệ sinh thái YSalus, người dùng có thể xem máy đo 6 chỉ số máu FORA 6 Connect để tìm hiểu thêm về các thông số đo và khả năng kết nối dữ liệu.
Kết quả tại nhà nên được đánh giá theo xu hướng và trao đổi với bác sĩ cùng triệu chứng, thuốc đang sử dụng và bệnh nền.
Mục tiêu kiểm soát gout không chỉ là giảm đau trong cơn cấp mà còn hạn chế tái phát và tổn thương khớp lâu dài.
Tùy tình trạng cụ thể, kế hoạch quản lý có thể bao gồm:
NICE lưu ý chưa có đủ bằng chứng để khẳng định một chế độ ăn cụ thể có thể tự ngăn cơn gout hoặc tự làm giảm urat máu. Do đó, chế độ ăn nên được xem là yếu tố hỗ trợ chứ không phải phương án thay thế điều trị.
Bạn có thể xem bài Tổng hợp các cách chữa bệnh gout hiệu quả và an toàn để tìm hiểu thêm về nguyên tắc điều trị.
Về dinh dưỡng, tham khảo bài Bệnh gout nên ăn gì? để xây dựng khẩu phần phù hợp thay vì tự kiêng khem quá mức.
Không. Gout thường ảnh hưởng khớp ngón chân cái nhưng chấn thương, thoái hóa khớp, viêm khớp nhiễm khuẩn và một số bệnh khác cũng có thể gây đau tại đây. Nếu đau khởi phát nhanh, sưng nóng đỏ và rất nhạy khi chạm, gout là một trong những nguyên nhân cần được đánh giá.
Không nhất thiết. Đau tăng khi sử dụng khớp có thể gặp trong thoái hóa khớp và nhiều bệnh lý cơ xương khớp khác. Cơn gout điển hình thường khởi phát nhanh và có phản ứng viêm rõ hơn.
Gout có thể khiến khớp khó cử động khi đang viêm. Tuy nhiên, cứng khớp buổi sáng kéo dài, đặc biệt trên 30 phút và xảy ra ở nhiều khớp đối xứng, phù hợp hơn với kiểu biểu hiện thường gặp của viêm khớp dạng thấp.
Không hoàn toàn. Nồng độ urat có thể không tăng rõ trong lúc đang có cơn gout.
NICE khuyến nghị nếu urat dưới 360 µmol/L trong đợt cấp nhưng gout vẫn được nghi ngờ nhiều, có thể lặp lại xét nghiệm ít nhất hai tuần sau khi cơn đã ổn định.
Không. Máy đo tại nhà có thể hỗ trợ theo dõi xu hướng urat, nhưng chẩn đoán gout cần kết hợp triệu chứng, khám lâm sàng và các xét nghiệm phù hợp.
Có thể là gout nhưng cũng có thể là viêm khớp nhiễm khuẩn. Vì nhiễm khuẩn khớp cần xử trí sớm, người bệnh nên được đánh giá y tế khẩn nếu đau khớp dữ dội kèm sốt, rét run hoặc cảm giác rất mệt.
Điểm quan trọng nhất khi phân biệt gout và viêm khớp là hiểu rằng gout cũng thuộc nhóm bệnh viêm khớp. Vì vậy, cần xác định bệnh đang được so sánh là thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, viêm khớp nhiễm khuẩn hay một tình trạng khác.
Gout thường gợi ý bởi cơn đau khởi phát nhanh, sưng nóng đỏ rõ, thường ảnh hưởng một khớp và hay gặp ở ngón chân cái hoặc chi dưới. Trong khi đó, thoái hóa khớp thường tiến triển từ từ, còn viêm khớp dạng thấp thường ảnh hưởng nhiều khớp theo kiểu đối xứng.
Một khớp sưng nóng đỏ kèm sốt cần đặc biệt thận trọng vì có thể liên quan đến nhiễm khuẩn khớp. Không nên tự kết luận chỉ dựa trên hình ảnh bên ngoài hoặc một chỉ số axit uric đơn lẻ.
YSalus hỗ trợ lưu và theo dõi các chỉ số sức khỏe theo thời gian. Với các thiết bị tương thích như FORA 6 Connect, dữ liệu axit uric có thể được lưu lại để người dùng quan sát xu hướng và thuận tiện trao đổi với bác sĩ khi cần.
Để tìm hiểu thêm về FORA 6 Connect và các giải pháp theo dõi sức khỏe trên YSalus, vui lòng liên hệ:
Biên soạn bởi: Ban biên tập YSalus
Cập nhật lần cuối: 11
Thêm vào giỏ hàng thành công