Phân biệt gout và viêm khớp: Dấu hiệu nào giúp nhận biết?

Phân biệt gout và viêm khớp cần dựa vào cách khởi phát, vị trí đau, số khớp bị ảnh hưởng, mức độ sưng nóng đỏ và các xét nghiệm phù hợp. Gout thực chất cũng là một dạng viêm khớp do tinh thể urat, vì vậy điều cần so sánh là gout với những bệnh khớp khác như thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp và viêm khớp nhiễm khuẩn.

Mỗi bệnh có cơ chế và cách xử trí khác nhau. Nhận biết đúng đặc điểm giúp người bệnh tránh tự dùng thuốc theo triệu chứng và biết khi nào cần được thăm khám sớm.

Phân biệt gout và viêm khớp qua vị trí đau, sưng nóng đỏ và cách khởi phát
Gout, thoái hóa khớp và các dạng viêm khớp có thể cùng gây đau nhưng khác nhau về cách khởi phát, vị trí và đặc điểm viêm.

Lưu ý: Một khớp đột ngột sưng, nóng, đỏ và đau dữ dội có thể là gout nhưng cũng có thể liên quan đến viêm khớp nhiễm khuẩn. Nếu đau khớp kèm sốt, rét run hoặc cảm giác mệt nhiều, người bệnh nên được đánh giá y tế sớm.

Gout có phải là một dạng viêm khớp không?

Gout là một dạng viêm khớp do tinh thể urat, thường xuất hiện khi urat tích tụ và hình thành tinh thể trong hoặc quanh khớp. Phản ứng viêm với các tinh thể này gây đau dữ dội, sưng, nóng và đỏ tại vùng bị ảnh hưởng. 

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), gout thường ảnh hưởng đến một khớp trong mỗi đợt bùng phát, trong đó khớp bàn - ngón chân cái là vị trí điển hình. Bệnh có thể tái phát sau những khoảng thời gian không có triệu chứng.

Theo Viện Quốc gia về Viêm khớp, Cơ xương khớp và Bệnh da Hoa Kỳ (NIAMS), gout thường diễn tiến theo từng đợt. Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột, thường ở ngón chân cái hoặc vùng chi dưới, rồi giảm sau khoảng một đến hai tuần.

Trong khi đó, “viêm khớp” là thuật ngữ bao quát nhiều bệnh lý khác nhau. Do đó, thay vì hỏi gout khác “viêm khớp” như thế nào, cần xác định gout đang được so sánh với thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, viêm khớp nhiễm khuẩn hay một tình trạng khác.

Nếu muốn tìm hiểu riêng các biểu hiện của cơn gout, bạn có thể xem bài Triệu chứng bệnh gout cấp: 10 dấu hiệu dễ nhận biết trên YSalus.

Phân biệt gout và viêm khớp thường gặp như thế nào?

Ba tình trạng thường dễ bị nhầm với gout là thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp và viêm khớp nhiễm khuẩn. Điểm khác biệt rõ nhất nằm ở tốc độ khởi phát, số khớp bị ảnh hưởng, kiểu đau và các dấu hiệu toàn thân.

Đặc điểm Gout Thoái hóa khớp Viêm khớp dạng thấp Viêm khớp nhiễm khuẩn
Khởi phát Thường rất nhanh, có thể xuất hiện qua đêm Thường tiến triển từ từ Thường diễn tiến kéo dài, mạn tính Có thể xuất hiện nhanh trong vài ngày
Mức độ đau Có thể rất dữ dội Thường tăng khi vận động hoặc sử dụng khớp Đau kèm cứng khớp kéo dài Có thể đau dữ dội
Số khớp Thường một khớp trong đợt đầu Một hoặc nhiều khớp Thường nhiều khớp, hay đối xứng Thường một khớp
Vị trí thường gặp Ngón chân cái, bàn chân, cổ chân, đầu gối Đầu gối, hông, bàn tay, cột sống Cổ tay, bàn tay, bàn chân Có thể xuất hiện ở nhiều khớp
Sưng, nóng, đỏ Thường rõ trong cơn cấp Có thể sưng nhưng ít khi đỏ nóng dữ dội như gout cấp Có thể sưng và ấm Thường sưng, nóng, đỏ rõ
Cứng khớp Chủ yếu do đau và sưng trong đợt cấp Hay cứng sau thời gian nghỉ Cứng buổi sáng có thể kéo dài hơn 30 phút Khó vận động do đau và viêm
Sốt hoặc triệu chứng toàn thân Không phải biểu hiện bắt buộc Không điển hình Có thể mệt hoặc sốt nhẹ Có thể sốt, rét run, mệt nhiều

Bảng trên chỉ mang tính định hướng vì triệu chứng thực tế có thể chồng lấp giữa nhiều bệnh khớp.

So sánh gout, thoái hóa khớp và viêm khớp dạng thấp theo đặc điểm triệu chứng
Cách khởi phát, số khớp bị ảnh hưởng và đặc điểm sưng nóng đỏ là những yếu tố quan trọng khi phân biệt các bệnh lý khớp.

Gout và thoái hóa khớp khác nhau ở điểm nào?

Theo CDC về thoái hóa khớp, bệnh lý liên quan đến những thay đổi ở sụn, xương và các mô khác của khớp theo thời gian. Người bệnh thường đau khi vận động, cứng khớp sau thời gian nghỉ và giảm khả năng vận động.

Ngược lại, cơn gout thường khởi phát nhanh. Người bệnh có thể đang sinh hoạt bình thường nhưng chỉ sau vài giờ đã xuất hiện đau dữ dội, sưng, nóng và đỏ tại một khớp.

Đau tăng khi sử dụng khớp, cứng khớp sau nghỉ và diễn tiến từ từ thường gặp trong thoái hóa khớp. Tuy nhiên, gout cũng có thể gây đau khi đi lại, đặc biệt khi ảnh hưởng đến bàn chân hoặc đầu gối.

Gout và viêm khớp dạng thấp khác nhau thế nào?

Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn mạn tính. Theo NIAMS, hệ miễn dịch tấn công các mô tại khớp, gây viêm và có thể dẫn đến tổn thương khớp theo thời gian. Viêm khớp dạng thấp thường có một số đặc điểm như:

  • Ảnh hưởng nhiều khớp.
  • Có xu hướng đối xứng ở hai bên cơ thể.
  • Thường gặp ở cổ tay, bàn tay và bàn chân.
  • Cứng khớp buổi sáng có thể kéo dài hơn 30 phút.
  • Có thể đi kèm mệt mỏi hoặc sốt nhẹ.

Trong khi đó, gout ở giai đoạn đầu thường biểu hiện bằng một đợt viêm rất rõ ở một khớp. Ngón chân cái, bàn chân, cổ chân và đầu gối là những vị trí thường gặp.

Vì sao cần đặc biệt phân biệt gout với viêm khớp nhiễm khuẩn?

Theo NICE - Gout: diagnosis and management, viêm khớp nhiễm khuẩn là tình trạng nhiễm trùng tại khớp, có thể tiến triển nhanh và gây tổn thương nếu không được xử trí kịp thời. Bệnh có những biểu hiện dễ nhầm với cơn gout cấp, đặc biệt là đau dữ dội, sưng, nóng và đỏ tại một khớp. NHS ghi nhận viêm khớp nhiễm khuẩn có thể gây:

  • Đau khớp dữ dội xuất hiện nhanh.
  • Sưng, nóng hoặc đỏ da quanh khớp.
  • Khó vận động hoặc không thể chịu lực lên khớp.
  • Sốt, rét run hoặc cảm giác mệt nhiều.

Nếu đây là cơn đau khớp đầu tiên và đi kèm sốt hoặc tình trạng toàn thân xấu đi, không nên tự điều trị tại nhà.

Những dấu hiệu nào gợi ý gout rõ hơn?

Không có một triệu chứng đơn lẻ nào đủ để tự chẩn đoán gout. Tuy nhiên, một số đặc điểm dưới đây làm tăng khả năng nghĩ đến bệnh.

Cơn đau xuất hiện rất nhanh

Cơn gout cấp thường khởi phát đột ngột, có thể xuất hiện vào ban đêm và tăng nhanh về cường độ. Người bệnh có thể chuyển từ trạng thái bình thường sang đau dữ dội, kèm sưng và đỏ tại khớp trong thời gian ngắn.

Đặc điểm này khác với kiểu đau âm ỉ, tăng dần thường gặp trong một số bệnh lý khớp mạn tính. Tuy nhiên, các bệnh khác cũng có thể khởi phát nhanh nên vẫn cần thăm khám để xác định nguyên nhân.

Ngón chân cái là vị trí thường gặp

Khớp bàn - ngón chân cái là vị trí điển hình nhưng không phải vị trí duy nhất.

Gout cũng có thể xuất hiện ở:

  • Giữa bàn chân.
  • Cổ chân.
  • Đầu gối.
  • Bàn tay.
  • Cổ tay.
  • Khuỷu tay.

Vì vậy, không nên loại trừ gout chỉ vì người bệnh không đau ngón chân cái.

Khớp sưng, nóng, đỏ và rất nhạy khi chạm

CDC mô tả các biểu hiện thường gặp của gout tại khớp gồm đau, sưng, đỏ và nóng.

Trong một đợt viêm mạnh, chỉ một va chạm nhẹ hoặc trọng lượng của chăn cũng có thể làm người bệnh khó chịu.

Cơn gout có thể hết rồi tái phát

Theo NIAMS, một đợt gout thường kéo dài khoảng một đến hai tuần rồi giảm. Giữa các đợt, người bệnh có thể hoàn toàn không có triệu chứng.

Tuy nhiên, nếu urat tiếp tục tích tụ, gout vẫn có thể tái phát. Các đợt kéo dài nhiều năm mà không được kiểm soát còn có thể dẫn đến hình thành hạt tophi.

Hạt tophi gợi ý gout kéo dài

Tophi là những khối tích tụ tinh thể urat dưới da hoặc quanh khớp, thường liên quan đến gout kéo dài hoặc chưa được kiểm soát tốt.

Các khối này có thể xuất hiện ở ngón tay, khuỷu tay, ngón chân hoặc quanh những khớp bị ảnh hưởng. Khi tophi phát triển, chúng có thể gây khó chịu, hạn chế vận động và tổn thương cấu trúc khớp.

Tophi không phải dấu hiệu bắt buộc của gout và thường không xuất hiện ở giai đoạn đầu. Nếu nhận thấy các khối bất thường quanh khớp, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Khi nào đau khớp cần đi khám và bác sĩ chẩn đoán gout ra sao?

Nên chủ động đi khám khi:

  • Đây là lần đầu xuất hiện cơn đau khớp dữ dội.
  • Khớp sưng, nóng và đỏ rõ.
  • Đau khiến người bệnh không thể đi lại hoặc sử dụng khớp bình thường.
  • Triệu chứng tái phát nhiều lần.
  • Đã xuất hiện hạt tophi.
  • Có tiền sử bệnh thận hoặc sỏi thận.
  • Không chắc cơn đau là gout hay một bệnh khớp khác.

Cần được đánh giá y tế khẩn nếu một khớp đột ngột đau dữ dội, sưng nóng đỏ kèm sốt, rét run hoặc cảm giác rất mệt, vì đây có thể là viêm khớp nhiễm khuẩn.

Bác sĩ chẩn đoán gout bằng cách nào?

Chẩn đoán gout không chỉ dựa vào việc người bệnh đau ngón chân cái hoặc có axit uric cao. Theo NIAMS, quá trình đánh giá có thể bao gồm:

  • Hỏi chi tiết về triệu chứng và thời điểm khởi phát.
  • Khám khớp bị ảnh hưởng.
  • Xét nghiệm urat trong máu.
  • Lấy dịch khớp để tìm tinh thể urat khi cần.
  • Siêu âm hoặc các phương tiện hình ảnh khác trong một số trường hợp.
Bác sĩ đánh giá khớp đau để phân biệt gout và các bệnh viêm khớp
Chẩn đoán gout cần kết hợp bệnh sử, khám khớp và xét nghiệm phù hợp thay vì chỉ dựa vào vị trí đau hoặc một chỉ số axit uric.

Axit uric bao nhiêu thì hỗ trợ chẩn đoán gout?

Theo NICE, ở người có triệu chứng và dấu hiệu phù hợp, ở người có triệu chứng và dấu hiệu phù hợp với gout, nồng độ urat huyết thanh từ 360 µmol/L (6 mg/dL) trở lên có thể hỗ trợ xác nhận chẩn đoán lâm sàng.

Tuy nhiên, đây không phải ngưỡng cho phép tự kết luận mắc gout. Một số người có urat cao nhưng không mắc bệnh; ngược lại, nồng độ urat có thể thấp hơn ngưỡng này trong cơn gout cấp.

Nếu urat dưới 360 µmol/L trong lúc đang có cơn gout nhưng bác sĩ vẫn nghi ngờ nhiều, NICE khuyến nghị xét nghiệm lại ít nhất hai tuần sau khi cơn đã ổn định. Nếu chẩn đoán vẫn chưa rõ, bác sĩ có thể cân nhắc chọc hút dịch khớp hoặc chẩn đoán hình ảnh.

Bạn có thể xem bài Chỉ số axit uric bao nhiêu là cao? để hiểu sự khác nhau giữa khoảng tham chiếu xét nghiệm, tăng axit uric máu và mục tiêu điều trị gout.

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về quá trình hình thành axit uric, tham khảo bài Chỉ số axit uric cao: Giải mã rối loạn chuyển hóa purin.

Axit uric có vai trò gì khi phân biệt gout và viêm khớp?

Axit uric cao không đồng nghĩa chắc chắn mắc gout.

Theo NIAMS, nhiều người có urat huyết thanh cao nhưng không phát triển gout. Vì vậy, kết quả urat cần được đọc cùng với triệu chứng, bệnh sử và đánh giá lâm sàng.

Ngược lại, nồng độ urat cũng có thể không tăng rõ trong lúc đang có cơn gout. Một kết quả “không cao” tại thời điểm đang đau vì thế chưa đủ để loại trừ bệnh nếu triệu chứng vẫn rất điển hình.

Theo dõi axit uric tại nhà có vai trò gì?

Với người đã được chẩn đoán gout, kiểm tra urat định kỳ có thể giúp theo dõi xu hướng trong quá trình điều trị.

Theo NICE, ở người đang sử dụng liệu pháp hạ urat theo chiến lược điều trị theo mục tiêu:

  • Mục tiêu urat thường dưới 360 µmol/L (6 mg/dL).
  • Mức dưới 300 µmol/L (5 mg/dL) có thể được cân nhắc ở một số trường hợp có tophi, gout mạn hoặc vẫn tái phát thường xuyên.

Tuy nhiên, đo axit uric tại nhà không thay thế chẩn đoán và không nên dùng một kết quả đơn lẻ để tự bắt đầu, tăng, giảm hoặc ngừng thuốc.

FORA 6 Connect hỗ trợ theo dõi axit uric như thế nào?

FORA 6 Connect là thiết bị đa thông số hỗ trợ đo:

  • Đường huyết.
  • Hematocrit.
  • Hemoglobin.
  • Beta-ketone.
  • Cholesterol toàn phần.
  • Axit uric.

Theo ForaCare Suisse AG, phép đo axit uric sử dụng khoảng 1,0 µL máu và cho kết quả sau khoảng 15 giây. Thiết bị hỗ trợ Bluetooth để truyền dữ liệu sang ứng dụng tương thích.

FORA 6 Connect hỗ trợ theo dõi axit uric tại nhà
FORA 6 Connect hỗ trợ theo dõi xu hướng axit uric tại nhà nhưng không thay thế chẩn đoán bệnh gout.

Trên hệ sinh thái YSalus, người dùng có thể xem máy đo 6 chỉ số máu FORA 6 Connect để tìm hiểu thêm về các thông số đo và khả năng kết nối dữ liệu.

Kết quả tại nhà nên được đánh giá theo xu hướng và trao đổi với bác sĩ cùng triệu chứng, thuốc đang sử dụng và bệnh nền.

Sau khi xác định gout, cần kiểm soát bệnh thế nào?

Mục tiêu kiểm soát gout không chỉ là giảm đau trong cơn cấp mà còn hạn chế tái phát và tổn thương khớp lâu dài.

Tùy tình trạng cụ thể, kế hoạch quản lý có thể bao gồm:

  • Thuốc kiểm soát đau và viêm trong cơn gout.
  • Thuốc hạ urat khi có chỉ định.
  • Kiểm soát cân nặng.
  • Hạn chế rượu bia.
  • Duy trì chế độ ăn cân bằng.
  • Theo dõi bệnh thận và các bệnh chuyển hóa đi kèm.

NICE lưu ý chưa có đủ bằng chứng để khẳng định một chế độ ăn cụ thể có thể tự ngăn cơn gout hoặc tự làm giảm urat máu. Do đó, chế độ ăn nên được xem là yếu tố hỗ trợ chứ không phải phương án thay thế điều trị.

Bạn có thể xem bài Tổng hợp các cách chữa bệnh gout hiệu quả và an toàn để tìm hiểu thêm về nguyên tắc điều trị.

Về dinh dưỡng, tham khảo bài Bệnh gout nên ăn gì? để xây dựng khẩu phần phù hợp thay vì tự kiêng khem quá mức.

Câu hỏi thường gặp khi phân biệt gout và viêm khớp

Đau ngón chân cái có chắc chắn là gout không?

Không. Gout thường ảnh hưởng khớp ngón chân cái nhưng chấn thương, thoái hóa khớp, viêm khớp nhiễm khuẩn và một số bệnh khác cũng có thể gây đau tại đây. Nếu đau khởi phát nhanh, sưng nóng đỏ và rất nhạy khi chạm, gout là một trong những nguyên nhân cần được đánh giá.

Đau khớp khi đi lại có phải gout không?

Không nhất thiết. Đau tăng khi sử dụng khớp có thể gặp trong thoái hóa khớp và nhiều bệnh lý cơ xương khớp khác. Cơn gout điển hình thường khởi phát nhanh và có phản ứng viêm rõ hơn.

Cứng khớp buổi sáng là gout hay viêm khớp dạng thấp?

Gout có thể khiến khớp khó cử động khi đang viêm. Tuy nhiên, cứng khớp buổi sáng kéo dài, đặc biệt trên 30 phút và xảy ra ở nhiều khớp đối xứng, phù hợp hơn với kiểu biểu hiện thường gặp của viêm khớp dạng thấp.

Axit uric bình thường có loại trừ gout không?

Không hoàn toàn. Nồng độ urat có thể không tăng rõ trong lúc đang có cơn gout.

NICE khuyến nghị nếu urat dưới 360 µmol/L trong đợt cấp nhưng gout vẫn được nghi ngờ nhiều, có thể lặp lại xét nghiệm ít nhất hai tuần sau khi cơn đã ổn định.

Có thể tự chẩn đoán gout bằng máy đo axit uric tại nhà không?

Không. Máy đo tại nhà có thể hỗ trợ theo dõi xu hướng urat, nhưng chẩn đoán gout cần kết hợp triệu chứng, khám lâm sàng và các xét nghiệm phù hợp.

Khớp sưng nóng đỏ kèm sốt có phải gout không?

Có thể là gout nhưng cũng có thể là viêm khớp nhiễm khuẩn. Vì nhiễm khuẩn khớp cần xử trí sớm, người bệnh nên được đánh giá y tế khẩn nếu đau khớp dữ dội kèm sốt, rét run hoặc cảm giác rất mệt.

Phân biệt đúng để tránh tự điều trị sai

Điểm quan trọng nhất khi phân biệt gout và viêm khớp là hiểu rằng gout cũng thuộc nhóm bệnh viêm khớp. Vì vậy, cần xác định bệnh đang được so sánh là thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, viêm khớp nhiễm khuẩn hay một tình trạng khác.

Gout thường gợi ý bởi cơn đau khởi phát nhanh, sưng nóng đỏ rõ, thường ảnh hưởng một khớp và hay gặp ở ngón chân cái hoặc chi dưới. Trong khi đó, thoái hóa khớp thường tiến triển từ từ, còn viêm khớp dạng thấp thường ảnh hưởng nhiều khớp theo kiểu đối xứng.

Một khớp sưng nóng đỏ kèm sốt cần đặc biệt thận trọng vì có thể liên quan đến nhiễm khuẩn khớp. Không nên tự kết luận chỉ dựa trên hình ảnh bên ngoài hoặc một chỉ số axit uric đơn lẻ.

YSalus hỗ trợ lưu và theo dõi các chỉ số sức khỏe theo thời gian. Với các thiết bị tương thích như FORA 6 Connect, dữ liệu axit uric có thể được lưu lại để người dùng quan sát xu hướng và thuận tiện trao đổi với bác sĩ khi cần.

Để tìm hiểu thêm về FORA 6 Connect và các giải pháp theo dõi sức khỏe trên YSalus, vui lòng liên hệ:

  • Công ty TNHH YTECH
  • Hotline: 0886 155 370
  • Email: info@ytech.vn
  • Địa chỉ: 14 đường D7, KBT Saigon Pearl, phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM

Biên soạn bởi: Ban biên tập YSalus

Cập nhật lần cuối: 11