Bệnh tim mạch kiêng ăn gì là câu hỏi rất thường gặp, đặc biệt với người đang theo dõi huyết áp, mỡ máu, rối loạn nhịp tim hoặc từng có biến cố tim mạch. Về nguyên tắc, người bệnh nên hạn chế thực phẩm nhiều muối, đường, đồ uống có cồn và các món chế biến sẵn.
Trước khi đi vào từng nhóm thực phẩm, người bệnh cần hiểu đúng mục tiêu của chế độ ăn tim mạch. Mục tiêu không chỉ là “ăn nhạt” hay “bỏ mỡ”, mà là giảm gánh nặng cho tim, hỗ trợ kiểm soát huyết áp, mỡ máu, cân nặng và đường huyết nếu có bệnh đi kèm.
Chế độ ăn hỗ trợ sức khỏe tim mạch nên giàu rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn đạm lành mạnh như cá, đậu, hạt và hải sản; đồng thời hạn chế muối, đường thêm vào, thực phẩm siêu chế biến và rượu bia. Đây cũng là hướng đi phù hợp với người tăng huyết áp đang tìm hiểu chế độ ăn DASH cho người cao huyết áp.
WHO khuyến nghị người trưởng thành nên dùng dưới 2.000 mg natri mỗi ngày, tương đương dưới 5 g muối mỗi ngày. Muối không chỉ đến từ muối nêm trực tiếp khi nấu ăn, mà còn có nhiều trong nước mắm, nước tương, hạt nêm, mì gói, thịt nguội, cá khô, dưa muối, đồ hộp và sốt đóng chai.
Về chất béo, chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa và chất béo trans có thể làm tăng LDL cholesterol, từ đó tăng nguy cơ bệnh tim và đột quỵ. Vì vậy, người bệnh nên giảm thịt mỡ, da gia cầm, bơ, kem béo, phô mai béo, món chiên đi chiên lại và bánh công nghiệp nhiều chất béo.
Về đường, hãy chú ý nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, sữa đặc, siro, nước ép đóng chai và ngũ cốc ăn sáng nhiều đường. Người bệnh tim mạch có kèm đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường có thể tham khảo thêm bài về kiểm soát bệnh tiểu đường tuýp 2 để xây dựng bữa ăn cân bằng hơn.
Khi mua thực phẩm đóng gói, YSalus khuyến nghị nên nhìn 4 thông tin trên nhãn dinh dưỡng: natri, đường, chất béo bão hòa và chất béo trans. Nếu chưa quen đọc nhãn, hãy so sánh hai sản phẩm cùng loại và chọn loại có các chỉ số này thấp hơn.
Dưới đây là 8 nhóm thực phẩm người bệnh tim mạch nên dùng ít lại, đặc biệt nếu đang có tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, thừa cân hoặc bệnh nền chuyển hóa. Mỗi nhóm đều có gợi ý thay thế để bữa ăn vẫn dễ áp dụng trong gia đình.
Thịt bò, thịt heo, thịt cừu và các phần nhiều mỡ có thể chứa nhiều chất béo bão hòa. Nếu ăn thường xuyên với khẩu phần lớn, đặc biệt khi chế biến theo kiểu chiên, nướng cháy cạnh hoặc kho nhiều dầu, tổng lượng chất béo và năng lượng trong ngày sẽ tăng lên.
Người bệnh không nhất thiết phải cắt bỏ hoàn toàn thịt đỏ nếu bác sĩ không yêu cầu. Tuy nhiên, nên giảm tần suất, chọn phần nạc, bỏ mỡ nhìn thấy được và ưu tiên khẩu phần vừa phải. Trong tuần, có thể thay một phần thịt đỏ bằng cá, ức gà bỏ da, đậu phụ, đậu lăng, đậu nành hoặc các loại đậu.
Xúc xích, thịt nguội, lạp xưởng, giăm bông, pate đóng hộp, cá hộp mặn và thịt xông khói thường chứa nhiều natri, chất bảo quản và chất béo không có lợi. Đây là nhóm thực phẩm người bệnh tim mạch nên hạn chế rõ ràng hơn so với thịt tươi tự chế biến.
Nếu cần dùng thực phẩm tiện lợi, hãy chọn loại ít natri, đọc nhãn kỹ và tránh dùng liên tục nhiều ngày. Với cá hộp, nên ưu tiên loại ngâm nước thay vì ngâm dầu, xả bớt phần nước muối nếu cần và ăn kèm nhiều rau tươi.
Gà rán, khoai tây chiên, hamburger, pizza nhiều phô mai, mì ăn liền, bánh snack và bim bim thường nhiều muối, nhiều năng lượng và nhiều chất béo. Những món này dễ khiến người bệnh ăn vượt nhu cầu nhưng vẫn nhanh đói trở lại.
Khi thèm ăn vặt, có thể đổi sang trái cây nguyên quả, sữa chua không đường, hạt không muối với lượng nhỏ, bắp luộc, khoai lang hấp hoặc rau củ chấm sốt tự làm ít muối. Nếu phải ăn ngoài, nên chọn món luộc, hấp, canh ít mặn, cơm phần có rau và yêu cầu giảm nước sốt.
Chiên ngập dầu làm tăng năng lượng của món ăn và có thể tạo ra các hợp chất không có lợi nếu dầu được dùng đi dùng lại nhiều lần. Một số bánh quy, bánh kem, thực phẩm đông lạnh chế biến sẵn cũng có thể chứa chất béo trans.
Người bệnh tim mạch nên chuyển dần sang hấp, luộc, áp chảo ít dầu, nướng ở nhiệt độ vừa hoặc kho ít dầu. Khi dùng dầu ăn, hãy dùng lượng nhỏ và tránh thói quen đổ thêm dầu chỉ để món ăn bóng đẹp hơn.
Nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực, bánh kẹo, chè nhiều đường, kem, sữa đặc và nước ép đóng chai có thể làm tăng tổng năng lượng rất nhanh. Với người có thừa cân, gan nhiễm mỡ, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu, nhóm này càng cần được kiểm soát.
Thay vì uống nước ngọt mỗi ngày, hãy chuyển sang nước lọc, trà không đường, nước chanh không đường hoặc nước có lát trái cây tươi. Nếu muốn ăn ngọt, nên dùng trái cây nguyên quả với khẩu phần phù hợp thay vì nước ép.
Với người tăng huyết áp hoặc suy tim, muối là yếu tố cần theo dõi sát. Vấn đề không chỉ là “ăn mặn” theo cảm giác, vì vị giác có thể quen với mức muối cao. Nhiều gia đình nêm vừa miệng nhưng vẫn dùng thêm nước mắm, nước tương, mắm tôm, mắm nêm hoặc dưa cà muối ở mỗi bữa.
Cách giảm muối hiệu quả là giảm từ từ trong 2 đến 4 tuần để vị giác thích nghi. Có thể tăng hương vị bằng chanh, tỏi, tiêu, hành, gừng, sả, rau thơm, giấm, ớt tươi hoặc các loại gia vị tự nhiên. Người bệnh tăng huyết áp nên kết hợp giảm muối với đo huyết áp đúng cách, có thể tham khảo hướng dẫn đo huyết áp tại nhà chuẩn y khoa.
Sữa và chế phẩm từ sữa có thể cung cấp đạm, canxi và nhiều vi chất. Tuy nhiên, sữa nguyên kem, kem béo, bơ, phô mai béo và các món tráng miệng từ sữa nhiều đường có thể làm tăng chất béo bão hòa và năng lượng.
Người bệnh tim mạch có thể ưu tiên sữa ít béo hoặc không béo, sữa chua không đường, phô mai ít béo với lượng vừa phải. Nếu dùng sữa thực vật, nên chọn loại không đường và có bổ sung canxi nếu cần.
Rượu bia có thể làm tăng huyết áp, ảnh hưởng giấc ngủ, tăng nguy cơ té ngã ở người lớn tuổi và tương tác với một số thuốc. Với người bệnh tim mạch, rượu bia không nên được xem là cách bảo vệ tim.
Khi tham gia tiệc, người bệnh có thể chọn nước lọc, trà không đường, nước có gas không đường hoặc nước ép pha loãng không thêm đường. Nếu đang bị suy tim, rối loạn nhịp, tăng huyết áp khó kiểm soát, bệnh gan hoặc đang dùng nhiều thuốc, hãy hỏi bác sĩ về mức cần tránh.
| Nên hạn chế | Vì sao cần hạn chế | Có thể thay bằng |
|---|---|---|
| Thịt ba chỉ, thịt mỡ, da gà | Nhiều chất béo bão hòa | Cá, ức gà bỏ da, thịt nạc, đậu phụ, đậu lăng |
| Xúc xích, lạp xưởng, thịt nguội | Nhiều natri và chất bảo quản | Thịt tươi tự nấu, cá hấp, trứng, đậu hũ |
| Mì gói, snack mặn | Nhiều muối, ít chất xơ | Khoai lang hấp, bắp luộc, hạt không muối, trái cây |
| Gà rán, khoai tây chiên | Nhiều dầu và năng lượng | Hấp, luộc, nướng vừa, áp chảo ít dầu |
| Nước ngọt, trà sữa | Nhiều đường thêm vào | Nước lọc, trà không đường, nước chanh không đường |
| Nước mắm, nước tương dùng nhiều | Tăng tổng natri trong ngày | Chanh, tỏi, tiêu, rau thơm, nước chấm pha loãng |
| Sữa nguyên kem, kem béo | Nhiều chất béo bão hòa | Sữa ít béo, sữa chua không đường, sữa thực vật không đường |
| Rượu bia | Có thể làm tăng huyết áp và tương tác thuốc | Nước lọc, trà thảo mộc, đồ uống không cồn không đường |
Bảng trên chỉ là gợi ý thực hành, không thay thế tư vấn dinh dưỡng cá nhân. Nếu đang chăm sóc người lớn tuổi có tăng huyết áp, bạn có thể đọc thêm bài cao huyết áp: nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị để hiểu rõ hơn vai trò của ăn uống, vận động và theo dõi tại nhà.
Người bệnh nên hỏi bác sĩ trước khi tự xây dựng thực đơn nếu có suy tim, phù chân, khó thở khi nằm, bệnh thận mạn, tăng huyết áp khó kiểm soát, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu nặng, tiền sử nhồi máu cơ tim, đặt stent, đột quỵ hoặc đang dùng thuốc chống đông, thuốc lợi tiểu và nhiều thuốc tim mạch cùng lúc.
Một chế độ ăn tốt cho tim nhưng áp dụng sai vẫn có thể gây vấn đề. Ví dụ, người bệnh thận không nên tự ý ăn quá nhiều thực phẩm giàu kali. Người đang dùng thuốc chống đông cũng không nên thay đổi đột ngột lượng rau xanh giàu vitamin K nếu chưa hỏi bác sĩ.
Ngoài ra, nếu người bệnh sụt cân nhanh, ăn kém, mệt nhiều, đau ngực, hồi hộp, ngất, phù tăng nhanh hoặc khó thở, gia đình nên đưa người bệnh đi khám thay vì chỉ điều chỉnh ăn uống tại nhà.
Chế độ ăn là một phần quan trọng, nhưng theo dõi chỉ số tại nhà giúp gia đình biết những thay đổi hằng ngày có đang đi đúng hướng hay không. Với người bệnh tim mạch, nên ghi lại huyết áp, nhịp tim, cân nặng, triệu chứng bất thường và các chỉ số chuyển hóa nếu có chỉ định.
YSalus khuyến khích mỗi gia đình xây dựng một thói quen đơn giản: đo huyết áp đúng cách, ghi nhận kết quả đều đặn và trao đổi với nhân viên y tế khi chỉ số bất thường lặp lại. Người có nguy cơ rối loạn nhịp, hồi hộp trống ngực hoặc tiền sử rung nhĩ có thể tìm hiểu thêm thiết bị KardiaMobile 6L để hỗ trợ ghi nhận ECG tại nhà theo hướng dẫn phù hợp.
Nếu gia đình cần theo dõi cả huyết áp và nhịp tim, Combo Bảo vệ tim mạch là lựa chọn có thể tham khảo trong hệ sinh thái YSalus. Thiết bị không thay thế chẩn đoán của bác sĩ, nhưng dữ liệu đo đều đặn có thể giúp cuộc trao đổi giữa người bệnh, gia đình và nhân viên y tế có cơ sở hơn.
Không phải ai cũng cần kiêng hoàn toàn thịt đỏ. Tuy nhiên, người bệnh nên giảm tần suất, chọn phần nạc, bỏ mỡ, tránh thịt chế biến sẵn và không ăn khẩu phần quá lớn. Nếu đã có rối loạn mỡ máu, bệnh mạch vành hoặc được bác sĩ dặn hạn chế riêng, hãy tuân thủ hướng dẫn điều trị.
Có thể uống sữa nếu chọn loại phù hợp. Người bệnh tim mạch thường nên ưu tiên sữa ít béo hoặc không béo, sữa chua không đường và tránh các loại sữa nhiều đường, kem béo hoặc phô mai béo dùng quá thường xuyên.
Theo WHO, người trưởng thành nên dùng dưới 2.000 mg natri mỗi ngày, tương đương dưới 5 g muối mỗi ngày. Tuy nhiên, người suy tim, bệnh thận hoặc tăng huyết áp khó kiểm soát có thể cần giới hạn khác theo bác sĩ.
Không phải lúc nào cũng tốt. Một số đồ chay đóng gói, đồ chay giả mặn hoặc mì chay ăn liền vẫn có thể nhiều natri, dầu và phụ gia. Hãy đọc nhãn dinh dưỡng và ưu tiên đậu, rau, nấm, ngũ cốc nguyên hạt, hạt không muối và món tự nấu.
Hãy bắt đầu bằng ba việc dễ làm: giảm nước chấm mặn, thay nước ngọt bằng nước lọc hoặc trà không đường, và tăng rau trong mỗi bữa. Sau đó, theo dõi huyết áp tại nhà trong 1 đến 2 tuần để xem xu hướng thay đổi và trao đổi với bác sĩ khi cần.
Bệnh tim mạch kiêng ăn gì là câu hỏi quan trọng, nhưng câu trả lời đúng không nên dừng ở danh sách “cấm ăn”. Người bệnh cần hạn chế thực phẩm nhiều muối, thịt chế biến sẵn, đồ chiên rán, chất béo bão hòa, đường thêm vào và rượu bia; đồng thời tăng thực phẩm tươi, đạm lành mạnh, rau, trái cây nguyên quả và ngũ cốc nguyên hạt.
Thay đổi nhỏ nhưng đều đặn thường bền vững hơn một chế độ kiêng quá nghiêm ngặt. Khi kết hợp ăn uống hợp lý với đo huyết áp, theo dõi nhịp tim, vận động phù hợp và tái khám định kỳ, gia đình sẽ có thêm dữ liệu để chăm sóc sức khỏe tim mạch chủ động hơn mỗi ngày.
________________________________
Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:
Công ty TNHH YTECH
Hotline: 0886 155 390
Email: info@ytech.vn
Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM
Thêm vào giỏ hàng thành công
0
